کشف پیش‌نمونه استون‌هنج؛ ساکنان عصر حجر از مدت‌ها قبل‌تر انقلابین را گرامی می‌داشتند

در نزدیکی استون‌هنج در جنوب‌غرب انگلستان، باستان‌شناسان شواهدی از سازه بسیار کهنی کشف کرده‌اند که نشان می‌دهد انسان‌های عصر نوسنگی هزاران سال پیش از ساخته‌شدن حلقه سنگی مشهور استون‌هنج، در همین منطقه از ساختارهایی چوبی برای رصد موقعیت خورشید و تغییر فصل‌ها استفاده می‌کرده‌اند.

کشف مورد بحث برپایه شناسایی دو حفره باستانی شکل گرفته است که زمانی محل قرار گرفتن دو ستون چوبی بزرگ بوده‌اند. گرچه خود ستون‌ها در طول هزاران سال کاملاً از بین رفته‌اند، اثر باقی‌مانده از چاله‌های نگهدارنده آن‌ها امکان بازسازی جهت‌گیری و کارکرد احتمالی سازه را فراهم کرده است.

به گزارش لایوساینس، بررسی‌های دقیق نشان می‌دهد دو ستون در راستایی قرار داشته‌اند که طلوع خورشید در انقلاب تابستانی (بلندترین روز سال) و غروب آن در انقلاب زمستانی (کوتاه‌ترین روز سال) را مشخص می‌کرده است؛ همان نوع هم‌راستایی نجومی که بعدها در ساخت استون‌هنج سنگی نیز به کار گرفته شد.

به گفته باستان‌شناسان مؤسسه «باستان‌شناسی وسکس» که هدایت پژوهش را بر عهده داشته‌اند، سازه‌ی تازه کشف‌شده حدود ۵۰۰ سال قدیمی‌تر از سنگ‌های اصلی استون‌هنج است و به دوره‌ای بسیار ابتدایی‌تر از شکل‌گیری بنای سنگی تعلق دارد.

پژوهشگران معتقدند این ساختار احتمالاً بنای موقت آیینی بوده که پیش از ساخت استون‌هنج دائمی، برای آزمایش ایده‌های نجومی، گردهمایی‌های مذهبی یا تعیین زمان آیین‌های فصلی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. برخی حتی این سازه را نوعی پیش‌نمونه استون‌هنج یا مرحله اولیه طراحی آن می‌دانند.

محوطه مورد مطالعه در نزدیکی روستای بولفورد در چند کیلومتری شرق استون‌هنج قرار دارد که امروزه تحت کنترل وزارت دفاع بریتانیا است، اما از سال ۲۰۱۵ اجازه بررسی‌های باستان‌شناسی در آن داده شده است. در همین منطقه پیش‌تر نیز آثار قابل توجهی از دوران نوسنگی ازجمله بقایای دو ساختار دایره‌ای خاکی که شامل خندق‌ها و خاکریزهای مدور هستند، و همچنین ده‌ها گودال پراکنده که قدمتشان به حدود پنج‌هزار سال پیش بازمی‌گردد، کشف شده بود.

درون گودال‌ها مجموعه‌ای از یافته‌های باستانی شامل استخوان‌های حیوانی، قطعات سفال، ابزارهای سنگی (مانند تیغه‌های چخماق) و بقایای زغال چوب کشف شده است. وجود این مواد در کنار هم نشان می‌دهد این منطقه تنها یک فضای سکونتی ساده نبوده، بلکه محل تجمع‌های بزرگ انسانی بوده و در این محل احتمالاً آیین‌های مذهبی، جشن‌های فصلی و مراسم مرتبط با چرخه خورشیدی برگزار می‌شده‌ است.

به گفته پژوهشگران، وجود نشانه‌های ضیافت‌های جمعی در کنار سازه‌های هم‌راستا با خورشید، نشان می‌دهد این جوامع نه‌تنها به مشاهده حرکت خورشید علاقه‌مند بوده‌اند، بلکه آن را بخشی از نظام باورهای دینی خود می‌دانسته‌اند. در این دیدگاه، انقلاب‌های خورشیدی صرفاً پدیده‌های طبیعی نبودند، بلکه رویدادهایی مقدس تلقی می‌شدند که نظم جهان و تداوم چرخه زندگی را تضمین می‌کردند.

یافته همچنین نگاه جدیدی به روند شکل‌گیری استون‌هنج ارائه می‌دهد. شواهد نشان می‌دهد که پیش از ساخت حلقه سنگی معروف، احتمالاً چندین مرحله آزمایشی یا سازه‌های اولیه در همین منطقه وجود داشته است که به تدریج به شکل نهایی استون‌هنج منتهی شده‌اند. در این میان، سازه چوبی کشف‌شده در بولفورد می‌تواند یکی از این مراحل اولیه باشد که در آن هم دانش نجومی و هم سازمان‌دهی اجتماعی برای ساخت بنای بزرگ‌تر شکل گرفته است.