تکامل زیر فشار آتش؛ سوختگی‌های مکرر در تغییر ژن‌های انسان اثرگذار بود

از زمانی که انسان‌های نخستین یاد گرفتند آتش را روشن و کنترل کنند، این پدیده‌ی طبیعی تنها ابزاری برای گرما و پخت غذا نبود، بلکه تجربه‌ی زندگی کنار آتش، به مرور بر تکامل بدن ما اثر گذاشت. انسان‌ها بارها و بارها در معرض خطر سوختگی قرار گرفتند. بدن ما مجبور شد راه‌هایی پیدا کند تا از این آسیب‌ها جان سالم به در ببرد و به مرور زمان ویژگی‌هایی شکل گرفتند که در مواجهه با آتش مفید بودند.

سوختگی‌ها فشار انتخاب طبیعی ایجاد کردند. انسان‌هایی که بدنشان توانایی ترمیم سریع‌تر بافت‌ها را داشت، سیستم ایمنی‌شان عملکرد قوی‌تر نشان می‌داد و واکنش‌های درد و التهاب مناسبی داشتند، بیشتر زنده می‌ماندند و فرصت داشتند ژن‌های خود را به نسل بعد منتقل کنند. به همین ترتیب، زندگی کنار آتش، نه فقط ابزار زندگی بلکه نوعی فشار تکاملی بود که بدن انسان را تغییر داد و ویژگی‌های خاصی را تقویت کرد.

به‌گزارش آی‌اف‌ال‌ساینس، پژوهشگران در مطالعه‌ای جدید بررسی کردند که زندگی طولانی انسان‌ها کنار آتش چگونه می‌تواند بر تکامل بدن ما تأثیر گذاشته باشد. آن‌ها ژن‌های انسان را با ژن‌های دیگر نخستی‌ها مقایسه کردند و متوجه شدند برخی ژن‌ها که در ترمیم بافت‌ها، کنترل التهاب و پاسخ ایمنی به آسیب‌ها نقش دارند، در انسان‌ها سریع‌تر تغییر کرده‌اند.

پژوهشگران دریافتند که با گذشت زمان و زندگی مداوم انسان کنار آتش، برخی از ژن‌های انسان نسبت به دیگر نخستی‌ها سرعت تغییر و تکامل بیشتری داشته‌اند، به‌ویژه آن دسته از ژن‌هایی که نقش مهمی در پاسخ به آسیب‌های پوستی، ترمیم بافت‌ها، تنظیم التهاب و کارکرد سیستم ایمنی دارند. این تغییرات ژنتیکی به چند شکل عمل کرده‌اند:

• واکنش التهابی سریع‌تر: التهاب اولیه بخشی از فرآیند طبیعی التیام است؛ بدن با سرعت بیشتر به بافت‌های آسیب‌دیده می‌رسد تا از ورود میکروب‌ها جلوگیری و باکتری‌ها را مهار کند.
• بستن سریع‌تر زخم‌ها: ژن‌های مرتبط با بستن زخم‌ها به‌گونه‌ای تکامل یافته‌اند که پوست بتواند سریع‌تر و مؤثرتر بخش‌های سوخته را ترمیم کند و مانع از انتشار عفونت شود.
• تقویت دفاع ایمنی: سیستم ایمنی بدن انسان در پاسخ به زخم‌های حرارتی واکنش‌های مؤثرتری نشان می‌دهد که در گذشته به زنده‌ماندن بعد از آسیب‌های کوچک کمک کرده است.

نتیجه‌ی اینکه پوست انسان نسبت به بسیاری از پستانداران دیگر ساختار مقاوم‌تری دارد و می‌تواند با گرما و سوختگی‌های جزئی بهتر کنار بیاید. این تغییرات ژنتیکی به انسان‌ها کمک کرده‌اند تا در مواجهه با خطرات حرارتی معمول در زندگی نزدیک آتش، دوام بیشتری بیاورند و زخم‌ها را سریع‌تر ترمیم کنند. حتی واکنش‌هایی که امروز در موارد سوختگی بسیار شدید می‌توانند مشکل‌ساز شوند (مثل التهاب بیش از حد یا جای زخم‌های گسترده ) ممکن است بازتاب همان تغییرات قدیمی باشند که زمانی در مواجهه با سوختگی‌های مکرر و قابل تحمل به انسان‌ها کمک می‌کردند جان سالم به در ببرند.

انسان‌ها نه فقط از مزایای آتش بهره بردند، بلکه آتش بدن ما را وادار به سازگاری و تغییر کرد. این دیدگاه جدید نشان می‌دهد که تکامل انسان نتیجه‌ی تعامل پیچیده‌ی ما با محیط، رفتارهای خودمان و خطراتی بوده که خودمان ایجاد کرده‌ایم و سوختگی‌ها یکی از همین فشارهای قدرتمند تکاملی بودند که در طول هزاران سال، بدن ما را شکل دادند.

پژوهش در ژورنال BioEssays منتشر شده است.