از آلپ تا هیمالیا: زمینلرزههای گوشتهای در همه جای زمین رخ میدهند
زمینلرزهها همیشه یکی از پدیدههای شگفتانگیز و گاه خطرناک زمین بودهاند، اما مطالعات جدید نشان میدهد که نوعی از زمینلرزهها وجود دارد که تا پیش از این دانشمندان فکر میکردند یا غیرممکن است یا بسیار نادر: زمینلرزههایی که در گوشته زمین، یعنی لایه میانی زیر پوسته رخ میدهند.
پژوهشگران دانشگاه استنفورد با تجزیه و تحلیل دادهها توانستهاند نقشهای جهانی از این زمینلرزههای عمیق تهیه کنند و نشان دهند که این پدیده در سراسر جهان رخ میدهد و دلایل مختلفی میتواند داشته باشد.
سایمون کلمپرر، زمینشناس و نویسنده ارشد مطالعه، بهنقل از لایوساینس میگوید: «این یافته به وضوح نشان میدهد که زمینلرزههایی زیر مرز موهوروویچیچ در مناطق زیادی از جهان رخ میدهند. این اتفاق فقط در مکانهای خاص نیست؛ بلکه ممکن است در سراسر جهان دیده شود.» موهو خطی است که پوسته سخت زمین را از گوشته نرمتر و داغتر جدا میکند.
روی زمین، بیشتر زمینلرزهها در پوسته رخ میدهند. میتوان پوسته را مانند لایهای از شکر سفت روی خامهای نرم و کشسان (گوشته) تصور کرد. وقتی فشار در پوسته زیاد میشود، این لایه سخت میشکند و زمین به لرزه در میآید. گوشته، برخلاف پوسته، مانند تافی نرم است؛ به جای شکستن، بیشتر جریان پیدا میکند و تغییر شکل میدهد. به همین دلیل، برای مدتها دانشمندان فکر میکردند زمینلرزه در گوشته نمیتواند رخ دهد.
- آمریکای شمالی درحال فرورفتن درون گوشته زمین است06 اردیبهشت 04مطالعه '3
- زلزلههای کوچک تاثیر زیادی بر حرکت گسلهای بزرگ دارند15 خرداد 04مطالعه '3
- ساختارهای مرموز گوشته ممکن است عامل وجود حیات روی زمین باشند09 آذر 04مطالعه '4
اما با گذشت زمان، شواهد یافتشده توسط لرزهنگاران نشان داد زمینلرزههایی وجود دارند که مرکز آنها در بیش از ۳۵ کیلومتری عمق زمین، یعنی زیر مرز موهو قرار دارد. بااینحال، مشخص کردن دقیق محل این زمینلرزهها دشوار است، به ویژه وقتی بزرگی زیادی ندارند. عمق موهو از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است، بنابراین برخی زمینلرزههای بسیار عمیق ممکن است همچنان در پوسته رخ داده باشند.
بیشتر زمینلرزههای گوشتهای آنقدر عمیق هستند که در سطح زمین احساس نمیشوند
روشهای سنتی برای تعیین محل دقیق زمینلرزههای گوشتهای نیازمند دانستن ضخامت دقیق پوسته در آن منطقه بود. کلمپرر و شیکی وانگ، دانشجوی دکترای استنفورد، روش جدیدی ابداع کردند که از نوع خاصی از امواج برشی زمینلرزهها استفاده میکند. این امواج تمایل دارند در پوسته یا گوشته گیر کنند و الگوی آنها میتواند نشان دهد که زمینلرزه از بالای موهو شروع شده یا زیر آن.
پژوهشگران ابتدا روش خود را در تبت در سال ۲۰۲۱ آزمایش کردند و سپس در مقالهای که ۵ فوریه ۲۰۲۶ در مجله ساینس منتشر شد، یافتههایشان را گزارش دادند. برای این مطالعه، پژوهشگران مناطق فرورانش (Subduction Zones) را کنار گذاشتند؛ زیرا از آنجایی که در این مناطق سنگهای پوسته به داخل گوشته رانده میشوند، زمینلرزههای عمیق به طور طبیعی وجود دارند. تمرکز پژوهشگران روی زمینلرزههای گوشتهای زیر قارهها بود؛ پدیدهای که شناساییاش دشوارتر است.
نتایج نشان داد که زمینلرزههای گوشتهای تقریباً در همه جای جهان رخ میدهند. پژوهشگران یک نوار متراکم از زمینلرزهها را از آلپ تا هیمالیا شناسایی کردند که احتمالاً با برخورد قارهای و شکلگیری کوهها مرتبط است. خوشه دیگری در شرق آفریقا دیده شد؛ جایی که پوسته قارهای در حال کشیدهشدن و جداشدن است. همچنین زمینلرزههایی در غرب ایالات متحده و خلیج بوفین در کانادا شناسایی شدند.
به گفته کلمپرر، این نقشه جهانی به سایر دانشمندان امکان میدهد که مطالعات دقیقتری روی هر زمینلرزه گوشتهای انجام دهند و عمق و مکانیسم ایجاد آنها را بهتر شناسایی کنند. او افزود: «خیلی هیجانانگیز است که اکنون ابزاری داریم که میتوان آن را به صورت روزمره برای مطالعه زمینلرزهها به کار برد.»