ناسا برای نجات فضانوردان ماه در مواقع اضطراری هیچ برنامهای ندارد
اواخر ماه گذشته، جرد آیزاکمن، مدیرعامل ناسا در یک کنفرانس خبری زنده از تغییرات عمدهای در برنامه آرتمیس خبر داد. براساس این تغییرات، مأموریت سوم برنامه آرتمیس که انتظار میرود تا سال آینده اجرا شود، بهجای فرود انسان روی ماه، به آزمایشی برای ماهنشینهای اسپیسایکس و بلو ارجین تبدیل خواهد شد.
آیزاکمن در توضیح این تصمیم به خبرنگاران گفت دستیابی به اهداف بلندمدت مستلزم تقسیمبندی آنها به مراحل قابل تحقق است تا بتوان قابلیت اطمینان و استانداردسازی فرآیندها را از طریق اجرای مأموریتهای متعدد تضمین کرد. هدف نهایی از اتخاذ رویکرد جدید، کاهش ریسک عملیاتی و جلوگیری از اقدام مستقیم برای فرود بر سطح ماه پیش از حصول آمادگی کامل است.
اما گزارش جدیدی که توسط دفتر بازرسی کل ناسا تهیه شده، نشان میدهد که حتی با وجود این تغییرات، خطرات اکتشافات فضایی همچنان پابرجاست. این گزارش که بهنقل از وبسایت Spaceflight Now، قبل از اعلام آخرین تغییرات در برنامه آرتمیس تکمیل شده بود، حاکی از آن است که ناسا هنوز هم نمیتواند خدمه سرگردان را در صورت بروز شرایط اضطراری نجات دهد.
نگرانیهای مربوط به ایمنی فضانوردان تازگی ندارد. سندی به تاریخ ۱۸ ژوئیه ۱۹۶۹ نشان میدهد ویلیام سافایر، نویسنده سخنرانیهای رئیسجمهور، یک سخنرانی برای ریچارد نیکسون تهیه کرده بود تا در صورت بروز «فاجعه در ماه» در تلویزیون خوانده شود.
در سخنرانی آمده بود: «سرنوشت مقرر کرده است که مردانی که برای اکتشاف صلحآمیز به ماه رفتند، همانجا برای همیشه آرام بگیرند. این مردان شجاع، نیل آرمسترانگ و ادوین آلدرین، میدانند که امیدی برای بازگشتشان وجود ندارد. اما آنها همچنین میدانند که در فداکاریشان، امیدی برای بشریت نهفته است.»
حتی در عصر آپولو نیز رئیسجمهور آمریکا یک سخنرانی مخصوص فاجعه احتمالی در ماه آماده کرده بود
خوشبختانه، هر دو فضانورد با خیال راحت به زمین بازگشتند و آن سخنرانی هرگز خوانده نشد. اما آمادهکردن این سخنرانی، نشان میدهد که ناسا حتی در آن زمان نیز برنامه پشتیبانی مشخصی برای نجات فضانوردان سرگردان در ماه نداشته است.
گزارش بازرسی کل ناسا حاکی از آن است که با وجود تلاشهای سازمان برای «کاهش و جلوگیری از خطرات مرتبط با ماهنشینها»، هنوز هم شکافهایی در روش کاهش ریسک آژانس وجود دارد. یکی از این چالشها، طراحی کنترل دستی سیستمهای فرود اسپیسایکس و بلو ارجین است. این سیستمها به اعضای خدمه اجازه میدهند تا در صورت بروز اضطراری کنترل را به دست بگیرند، اما بازرسان نگرانیهایی در مورد قابلیت اطمینان و کارایی این سیستمها دارند.
طبق تغییرات جدید، ناسا قصد دارد در سال ۲۰۲۸ دو مأموریت فرود روی ماه را با استفاده از یک یا هر دو ماهنشین اسپیسایکس و بلو ارجین انجام دهد. این برنامه بسیار جاهطلبانه است، زیرا هر دو شرکت هنوز با چالشهای فنی متعددی روبرو هستند.
یکی از مهمترین موانع، انتقال فضاپیمای ۵۲ متری استارشیپ شرکت اسپیسایکس به ماه است. این فرآیند به مقدار قابلتوجهی سوخت و استفاده از استارشیپهای سوخترسان نیاز دارد. به منظور انتقال سوخت مورد نیاز فضاپیمای استارشیپ، شرکت اسپیسایکس ملزم به پرتاب سوخترسانهای متعدد به مدار پایین زمین است تا در زمان مناسب، سوخت برای ماهنشین استارشیپ در دسترس باشد.
- تغییر بزرگ ناسا در برنامه بازگشت به ماه؛ هدف آرتمیس ۳ دیگر فرود قمری نیست09 اسفند 04مطالعه '3
- چرا فرود روی ماه همچنان دشوار است؟29 مهر 98مطالعه '9
پر کردن مخزن سوخت استارشیپ ماهنشین به حداقل ده استارشیپ سوخترسان نیاز دارد و این کار باید حداقل ۲۰۰ روز قبل از مأموریت برنامهریزیشدهی ناسا به ماه انجام شود. سپس ماهنشین از مرکز فضایی کندی پرتاب میشود، با سوخترسانها پهلو میگیرد، سوختگیری میکند و در نهایت عازم ماه میشود.
موفقیت در چنین فرآیند پیچیدهای بسیار سخت است و اسپیسایکس هنوز نتوانسته استارشیپ خود را با موفقیت به فضا پرتاب کند و فرود بیاورد، چه برسد به اینکه آن را به مداری پایدار برساند یا در آنجا سوختگیری کند. همانند اسپیس ایکس، شرکت بلو ارجین نیز برنامهریزی کرده تا پیش از ارسال ماهنشین خود به ماه، مخزن سوختی را به مدار زمین ارسال کند.
قبل از اینکه جان فضانوردان در معرض خطر قرار گیرد، ناسا قصد دارد هر دو ماهنشین را تحت آزمایشهای گسترده در مدار ماه قرار دهد. فرود روی سطح ماه چالشهای اضافی نیز ایجاد میکند. به عنوان مثال، ناسا برای اطمینان از اینکه استارشیپ واژگون نمیشود، به «تحمل شیب» تنها ۸ درجه در محل فرود نیاز دارد.
سقوط متوالی ماهنشینهای رباتیک کوچک نشان میدهد که نشستن بدون دردسر روی ماه همچنان چالشبرانگیز است
ماهنشین بلوارجین کوتاهتر است و فقط ۱۶ متر ارتفاع دارد، اما هنوز هم با خطرات فرود مواجه است. بازرسان هشدار دادهاند که این فضاپیما نیز ممکن است نتواند عملکردهای حیاتی خدمه را به طور ایمن و مؤثر انجام دهد.
بلندترین ماژول ماهنشین برنامه آپولو که ناسا به ماه فرستاد، فقط حدود ۷ متر ارتفاع داشت. ماهنشین بلو ارجین حدوداً دو برابر آن، یعنی حدود ۱۶ متر ارتفاع دارد؛ اما ارتفاع استارشیپ به حدود ۵۲ متر، یعنی یعنی تقریباً چهار برابر ماژول آپولو و سه برابر ماهنشین بلو ارجین میرسد. حتی ماهنشین خصوصی شرکت اینتوئتیو ماشینز که فقط چهار متر ارتفاع داشت، در فوریه ۲۰۲۴ پس از تلاش برای فرود، واژگون شد و نشان داد که فرود روی ماه همچنان چالشبرانگیز است.
در نهایت، استارشیپ باید امکان انتقال امن فضانوردها به سطح ماه را فراهم کند که این فرآیند نیز با چالشها و خطرات قابل توجهی همراه است. بازرسان تأکید کردهاند که در صورت بروز مشکل برای سیستم انتقال (آسانسوری که فضانوردان را از دریچه فوقانی فضاپیما به سطح ماه میٰرساند)، راه جایگزینی برای بازگشت فضانوردان به داخل فضاپیما از سطح ماه وجود نخواهد داشت.