صدای معترضان بلند شد، صندلی مسئولان خالی ماند؛ نشست «اینترنت» کارزار با غیبت مدیران برگزار شد
پلتفرم کارزار که از ابتدای جنگ تا امروز ۵۵۰ هزار امضا در اعتراض به قطع و طبقاتی کردن اینترنت جمعآوری کرده از هفتهها قبل از مسئولان مرتبط دعوت کرد تا در «نشست ویژه اینترنت» شرکت کنند. نشستی که برای پاسخگویی درباره محدودیتها ترتیب داده شده بود. اما در نهایت به گفته حامد بیدی، مدیرعامل کارزار، خیلی از مدعوین به این مراسم نیامدند. با این حال در این مراسم دهها نفر از کارشناسان و کنشگران اینترنت و حوزههای مختلف حضور داشتند که از زاویه دیدهای مختلفی درباره این موضوع صحبت کردند.
اینترنت در دولتهای حامی اینترنت قطع شد
وحید فرید، کارشناس اینترنت گفت: «ما تجربه قطعی اینترنت را در دولتهایی داشتیم که به ظاهر حامی اینترنت بودند. زیرساخت قطع کردن اینترنت محصول دولت روحانی است. تمامی زیرساختهای قطعی در دولتهای اصلاحطلب شکل گرفته است. در اوج اعتراضات ۱۴۰۱ ما قطعی اینترنت نداشتیم. تفاوت قطعی امروز با قبل این است که ما امروز در وضعیت شاتداون هستیم و بهصورت موردی وایتلیست درست شده؛ مثل گوگل یا گیتهاب که بعد از ۵۰ و ۶۰ روز دسترسی به آنها باز شد. حالا هم که اینترنت طبقاتی با نام شیک پرو را بین جامعه توزیع کردهاند.»
اجرای شبکه ملی اطلاعات در دولت روحانی شروع شد. ابتدا هدف آن همین بود که سرعت دسترسی ما به امکانات داخلی را افزایش دهد. هدف به نظر زیبایی میرسید اما همین پروژه باعث شد که هر زمان بخواهند سوییچهای داخلی را ببندند. پروژه اینترنت پرو اجازه میدهد که بخشی از nodeهای ما به اینترنت جهانی وصل و بعد منجر به نفوذ شود.- وحید فرید، کارشناس اینترنت
این که اجازه میدهید اینترنت افرادی که آگاهی لازم ندارند وصل شود ناامنی دیجیتال درست میکند
فرید تاکید کرد: «خود این پروژه یک قدم به سمت ناامنی دیجیتال است. شاید این که صدای ۹۸ درصد را خاموش کرده باشند برد امنیتی داشته باشد اما این به معنی امن شدن زیرساختها نیست. این که اجازه میدهید که اینترنت افرادی که آگاهی لازم ندارند وصل شود، دیوایسهای آنها را آلوده میکند و چون اکثر زیرساختهای ما آپدیت دریافت نمیکنند این خود ناامنی ایجاد خواهد کرد.»
از نظر مردم کسبوکاری که اینترنت میگیرد رانتی است
این کارشناس شبکه در ادامه نیز گفت: «کسبوکاری که اینترنت میگیرد از نظر مردم رانتی است و روی حقوق مردم پا گذاشته. حاکمیت با قطع اینترنت به جامعه سیگنال ناامنی میدهد. من بهعنوان شهروند این احساس ناامنی را دریافت و داراییهایم را از سیستم خارج میکنم.»
مردم برای نیازشان با شبکه ملی هم جواب میگیرند
محمدمهدی، حبیبی مدیرعامل NGO فضای مجازی پاک (فمپ)، که مواضعی مخالف اغلب حاضرین داشت بیان کرد: «شنیدن حرفهای مخالفان بسیار مهم است. من هم میپذیرم که در سالهای اخیر متاسفانه افرادی که از بعد اکادمیک میخواهند به موضوع بپردازند به خاطر جو شکل گرفته و فشارهایی که روی مردم هست مورد هجوم قرار میگیرند. من از شما میخواهم که خودتان را جای ما بگذارید. همانطور که میبینید بسیاری از مهمانهای جبهه مخالفی که دعوت شدند تشریف نیاوردند. وقتی طرف مقابل فضاها را علیه خود ببینید، اینجاها نمیآید.»
او گفت: «همه احتیاجات مردم امروز به فضای مجازی است. در این فضا چه کسی قاعدهگذار است؟ صاحب سکو. صاحب سکو یک سلطه بیرقیب دیکتاتورگونه دارند.»
مدیرعامل NGO اینترنت پاک گفت: «برخی میگویند شبکه ملی اطلاعات منجر به فیلترینگ میشود. بیایید تصور کنیم اگر مردم خرید نکنند حاکمیت مجبور به برداشتن فیلترینگ میشوند ولی چرا این اتفاق نمیافتد؟ چون شبکه ملی اطلاعات به نیاز مردم جواب میدهد. مردم میفهمند وقتی به نیاز من پاسخ داده میشود دیگر نیاز به مهاجرت به سکوهای دیگر نیست.»
جامعهای که در سالهای آینده سکو و شبکه ملی نداشته باشد حذف شده است
او ادامه داد: «کسی مثل مکرون در سال ۲۰۱۸ می گوید ما سه اینترنت داریم: اینترنت آمریکا، چین و اینترنت خودمان بهعنوان اینترنت اتحادیه اروپا. نخستوزیر بلژیک هم چنین حرفی زده. اصلا شما دنبال اعتراضات خودتان هم که باشید باید این را بدانید، جامعهای که در سالهای آینده سکو و شبکه ملی نداشته باشد حذف شده است. اینترنت چیزی جز شبکه ملی کشورها نیست. هرچه این شبکه قویتر باشد اقتصاد ما قویتر، فرهنگ ما بهتر و امنیت ما هم بیشتر است.»
او با تاکید بر این که تعرفه اینترنت پرو در مصوبه شعام نیامده و برای تصویب این طرح، همگی به مصوبه رگولاتوری استناد کردهاند گفت: «این وسط یک واسطه طرحی میدهد که مشکل اقتصادی خود را برطرف کند.»
کل کامنتهای زومیت را تحلیل دیتا کردیم
مدیرعامل NGO اینترنت پاک با تاکید بر این که آنها در تلاش هستند نیاز همه افراد را درک کنند افزود: «ما کل کامنتهای زومیت را در مطلبی که درباره قطعی اینترنت نوشته بودند تحلیل دیتا کردیم. من از لفظ اینترنت اضطراری دفاع میکنم چراکه اینترنت طبقاتی یعنی فرودستی و فرادستی. ولی اگر شما مبتنی بر نیاز کسی به آنها اینترنت دادی دیگر آن طبقاتی نیست. در شرایط بحران، آن کسی که زندگی او دچار اختلال شده باید اینترنت داشته باشد.»
شبکه شورش در اینستاگرام شکل گرفت
او با اشاره به اعتراضات دیماه گفت: «عموم مردم اگر زیستشان در شبکههای داخلی باشد دیگر نمیشود شبکهسازی کرد. شما اگر از اینترنت بینالملل استفادهای میکنی، به خودت مربوط است و من حق ندارم وارد حوزه شما شوم. اما اگر بعد اجتماعی پیدا کرد دیگر نمیتوانی بگویی فقط مربوط به خودت است. شکلدهی به یک شبکه شورش در دیماه چیزی بود که در اینستاگرام اتفاق افتاد. اینترنت که قطع شد دیگر حلقههای پرتعداد در اینستاگرام هم فروکش کرد.»
اگر دولت می گوید امنیت نیست و به این خاطر اینترنت را بسته این مشکل من نیست. برو امنیت را تامین کند
علی محمدپور، دبیر انجمن ناشران دیجیتال و دبیر انجمن نشر محتوا یکی دیگر از حاضران این نشست به نوعی هم مخالف وهم موافق اینترنت طبقاتی بود. او گفت: «من به حکمران حق میدهم فیلتر کند اما زمانی حق میدهم که بتواند امنیت خودش و مردم را تامین کند. امروز ما معادل پیامرسان و اینستاگرام را نداریم. زیرساختهای داخلی ما برای این حجم کاربران کافی نبود.»
او برای استدلال خود اینطور گفت: «ما بیانیه دادیم و گفتیم از تصمیم حاکمیت دفاع میکنیم. اگر دولت میگوید امنیت نیست و به این خاطر اینترنت را بسته این مشکل من نیست. برود امنیت را تامین کند.»
سناریو «پرو» را بخش خصوصی داد اما خروجی آن با هماهنگی خصوصی نبود
او همچنین از اینترنت طبقاتی به این شکل دفاع کرد: «طبقهبندی باید باشد و سطح دسترسی ما و بچهها فرق کند. حاکمیت ممکن است بگوید به هر دلیلی تلگرام را فیلتر میکند. این هم طبقهبندی است. از قضا سناریو درخواست اینترنت پرو از سمت کسبوکارهای خصوصی شروع شد تا در شرایط قطعی اینترنت دسترسی آنها قطع نشود. ولی خروجی طراحی آن جلسه بدون حضور بخش خصوصی بود. اینترنت حق همه است ولی یک گروه از کاربران اگر اینترنت نداشته باشد میمیرند.»
او با بیان این که باید از زاویه قطعکنندههای اینترنت هم ماجرا را ببینیم گفت: «پلتفرمهای آمریکایی در حال جمعآوری اطلاعات و ترورهای هدفمند هستند. از سوی دیگر کسبوکارها مرزهای خودشان را رد کردهاند و در لایههای اجتماعی و سیاسی وارد میشوند. آنها وقتی اظهار نظر سیاسی-اجتماعی میکنند تاثیر میگذارند و از چارچوب خودشان خارج میشوند.
در اینترنت «پرو»، درد اصلی پول است
محمد کشوری، کارشناس اینترنت در مخالفت با اظهارات دو کارشناس قبلی گفت: «دوستان امروز کاری میکنند که اگر فردا خواستیم برای کنترل مردم و از روی خیرخواهی برای بچهها کاری کنیم، مردم دیگر نخواهند. آنجا جایی است که وارد فضای غیرخطی و نامناسبی میشویم.»
این کنشگر حوزه اینترنت با مقایسه تعداد فالوئرهای اینستاگرام بیبیسی فارسی و عربی بیان کرد: «بیبیسی فارسی ۲۰ میلیون و بیبیسی جهانی ۴ میلیون فالور دارد. علت پارادایم غلط و اصلیترین صداوسیما باعث شده که مسئله به بیرون و ماهواره برود. باید دید با قطعی اینترنت امنیت به چه قیمتی به دست میآید؟ بله اگر اتوبان را ببندیم تصادف نمیشود.»
او افزود: «در حالی که شبکه ملی باید باعث افتخار باشد تبدیل به یک کثافت غیرقابل دفاع شده است. در اینترنت پرو درد پول است و میخواهند اینترنت را گرانتر بفروشند که در نهایت همه یک گیگ اینترنت را ۴۰ هزار تومن بگیرند.»
این وضعیت استثنایی قرار است پایدار شود
سبحان یحیائی، استاد ارتباطات دانشگاه علامهطباطبایی، در ادامه این نشست گفت: «در سیستم حکمرانی که همواره نگران برملا شدن وضعیت مشروعیت خود است، طلب اصلی ما شفافیت است. ما حق اینترنت را ذیل یک حق کنترل داده باید بفهمیم. حکمرانی که همواره نگران برملا شدن وضعیت مشروعیت خود است اینترنت را هم قطع میکند.»
او در اشاره به اظهارات یکی از حاضرین به تاثیر اینستاگرام در دیماه گفت: «ما مخالفتی با مجازات کسی که جرمی انجام داده، سرباز نیروی انتظامی را سر بریده نداریم. ممکن است درباره نوع مجازات و اعدامش مخالفت کنیم که بحث دیگریست. شما میگویید یکی جاسوس بوده، یکی قاتل بوده ولی ما هم باید این را بدانیم. تقاضای ما هم همین شفافیت است. برای مثال شورای عالی فضای مجازی چطور به قوه چهارم تبدیل شد وقتی مخالف قانون اساسی و مصوباتش در حکم قانون است. یعنی حتی به همین قانون هم وفادار نبودند.»
اینترنت پرو، صدا دادن به گروههای محدود نزدیک به حکومت است
یحیایی با بیان این که در حال حاضر ما الگوی فیلترینگ پایدار در کشوری نداریم افزود: «آیا ما میخواهیم کره شمالی شویم؟ یعنی حتی در چین هم اینطور نیست. کشورهایی که فیلترینگ پایدار دارند عربستان، ترکمنستان و چین است. آیا قرار است شبیه به آنها باشیم؟»
یحیایی ادامه داد: «این وضعیت استثنایی قرار است پایدار شود. اینترنت پرو، صدا دادن به گروههای محدود و مردم نزدیک به حکومت است که حدس میزنند مساله امنیتی کمتری برایشان درست میکند. این ماجرا همدستهایی هم دارد. از کسبوکارها تا نیروهای سیاسی که ادعای آزادی دارند و دیگران.»
مردم مجبورند که با شبکه ملی اطلاعات نیازشان را رفع کنند
سعید سوزنگر، کارشناس امنیت شبکه نیز گفت: «اینترنت یک حق شهروندی و حق شهروندی غیر قابل مذاکره است. سیستم طبقاتی پرو یا سفید از پایه و اساس غلط است. برخی از افراد اشاره به تورنت کردند. تورنت دزدی است معلوم است که در آمریکا غیرقانونی میشود.»
او اضافه کرد: «میگویند شبکه ملی اطلاعات نیاز مردم را رفع کرده است. رفع کرده چون مردم مجبورند از آب کثیفی که مقابلشان گذاشته شده استفاده کنند تا از تشنگی نمیرند. کسی حق تصمیمگیری برای اینترنت را ندارد. اینترنت زیرساخت است، نه سرویسی بر روی شبکه ملی اطلاعات که هر وقت بخواهید دکمه خاموش شدنش را بزنید. این ایده که اول ما تبدیل به چین شویم که نظارت حداکثری روی ما انجام شود و بعد کره شمالی شویم را کنار بگذارید.
نعناکار: قطع اینترنت امروز شاید مشکل ۵ میلیون نفر در کشور باشد
محمدجواد نعناکار، حقوقدان و مدیرکل حقوقی سابق وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، با بیان این که قطع اینترنت امروز شاید مشکل ۵ میلیون نفر در کشور باشد گفت: «اولین بار که اینترنت قطع شد من در وزارت ارتباطات مسئولیت داشتم و آن زمان استثنا به یک اصل تبدیل شد.»
من حتی شاید موافق اینترنت طبقاتی و موافق دادهها و فیلترینگ هم باشم اما مشکل ایجادشده این است که فیلترینگ قبل در دست خانوادهها بود. خانواده اپلیکیشنی داشت و میگفت این سایتها دیده نشود اما رفتهرفته اختیارات سلب شد. بخش خصوصی امروز ظهور و بروزی در هیچکدام از تصمیمها ندارد. در مرکز ملی یا شورای علی اصلا بخش خصوصی کرسی ندارد.- محمد جواد نعناکار، مدیرکل حقوقی سابق وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
نوعی خودکامگی در حال شکلگیری است
او با تاکید بر این که امروز نوعی خودکامگی در حال شکلگیری در ساختار است افزود: «قطعا شبکه ملی اطلاعات واجب است. شما شبکهای میخواهید که بهداشت و آموزش کشور از کار نیفتد اما این به معنی این نیست که کل دسترسی مختل شود.»
این حقوقدان ادامه داد: «بزرگترین معضل را من شیفت قدرت از ساختار رسمی به ساختار غیررسمی میدانم. ما امروز وقتی میخواهیم نقد کنیم نمیدانیم به چه کسی نقد کنیم. رییسجمهور میگوید دغدغهمند است اما در شورای ملی فضای مجازی کاری نمیتواند بکند. فردا این معضل به فرهنگ و اقتصاد هم تسری پیدا میکند.»
با اینترنت پرو خشم بیشتری تولید شد
سمیه توحیدلو، عضو انجمن جامعهشناسی، هم در ادامه این نشست به شکاف حاکمیت-ملت شکلگرفته بر اثر قطعی و طبقاتی کردن اینترنت اشاره کرد: «تصور میکنند که اینترنت عامل اعتراض است اما این قطع کردن بدتر منجر به خشم میشود. ما این خشم را در کلاسها میبینیم. این نسل ارتباطاتبنیاد است. وقتی دیماه مردم اینترنت نداشتند خشم جمعی کمتر از امروز بود که برخی اینترنت سفید و برخی پرو دارند. اساسا این بار خشم بیشتری تولید شده است. چون احساس تبعیض ایجاد شد که بزرگترین محرک خشم و اعتراض است.»
او با ارجاع به یک تاریخدان افزود: «وقتی تاریخ ایران را میبینید ملاحظه میکنید که ما انواع شورشها را داشتهایم و زیربنای انواع شورشها در ایران مطالبه کرامت انسانی بوده است. قطعی اینترنت خشمی مشابه دیماه درست خواهد کرد.
اجازه دهید خلاقیت بچههای ما با اینترنت رشد کند
موسوی از انجمن حمایت از حقوق کودک هم در این نشست به حق ازدسترفته کودکان در قطعی اینترنت اشاره کرد و گفت:
آموزش سالهاست طبقاتی شده و با اینترنت میشد بخشی از این طبقاتی بودن را حذف کرد. بخش زیادی از دانشی را که طبقات متوسط نمیتوانستند با معلم و استاد بگیرند با اینترنت دریافت میکردند. از سوی دیگر شاد را دادهاند دست کارفرمایانی که حتی حریم کودکان را رعایت نمیکند و محتواهای نامناسبی در آن وجود دارد. حرف ما این است که اگر معلم نمیتوانید جذب کنید، اجازه دهید خلاقیت بچههای ما با اینترنت رشد کند.- موسوی، عضو انجمن حمایت از حقوق کودک
فهم حاکمیت از مفهوم اینترنت امنیتی است
فیاض زاهد، رییس هیئت مدیره انجمن صنفی مطبوعات، هم در این نشست گفت: «فهم حاکمیت از مفهوم اینترنت فهمی امنیتی است. به خاطر نحوه برخورد حکومت است که امروز رسانهای غیرحرفهای مانند ایراناینترنشنال مخاطبان زیادی پیدا میکند.»
فیاض زاهد ادامه داد: «بزرگترین آسیبی که جنگ به ما زد نابودی جامعه مدنی ایران بود. این خشمها بروز خواهد یافت و موجی از ناامیدی شکل خواهد گرفت که منجر به افزایش خودکشی، مهاجرت و... میشود.»
کارشناسان و اساتید بسیاری در این نشست حضور داشتند و از ابعاد آشکار و پنهان قطعی اینترنت گفتند اما بهجز پناهلو، مدیرکل پیگیری و پاسخگو به درخواستهای مردمی نهاد ریاستجمهوری، هیچ مسئولی از سمت دولت یا سکانداران حاکمیتی در این جلسه شرکت نکرد.