ششمین گزارش «وضعیت اینترنت» انجمن تجارت الکترونیک: ۲۲ روز خاموشی دیجیتال در زمستان چگونه رقم خورد؟

ششمین گزارش انجمن تجارت الکترونیک تهران از کیفیت اینترنت کشور، متمرکز بر وضعیت شبکه در زمستان ۱۴۰۴ است. زمستانی که از دی‌ماه تا اوایل بهمن‌ماهش خاموشی ۲۲ روزه را داشت و دوسوم از اسفندماهش هم در قطعی اینترنت گذشت؛ فصلی از بی‌سابقه‌ترین و طولانی‌ترین بحران‌های ارتباطی کشور.

بر اساس مستندات گزارش ششم کیفیت اینترنت، شبکه ارتباطی کشور ۲۲ روز قطع کامل اینترنت را در دی و بهمن ۱۴۰۴ تجربه کرد. این قطعی‌ها و اختلالات پیوسته، به‌عنوان یک خطای راهبردی، روزانه بالغ بر ۵ هزار میلیارد تومان خسارت اقتصادی جبران‌ناپذیر به صدها هزار کسب‌وکار و شاغلان اقتصاد دیجیتال تحمیل کرد.

این دوره تاریک را می‌توان به سه بخش اصلی تقسیم کرد. فاز نخست از ۱۸ تا ۲۸ دی‌ماه رخ داد که اینترنت کشور به شکل کامل و مطلق قطع شد و بحران اجتماعی و ضررهای اقتصادی را به بالاترین سطح ممکن رساند.

در مرحله دوم (۲۸ دی تا ۷ بهمن)، حاکمیت به آزمایش ایده خطرناک و پرخسارت «اینترنت وایت‌لیستی» روی آورد. در این ایده تلاش شد با باز کردن دسترسی به سایت‌هایی نظیر گوگل و چند سرویس محدود، دسترسی فیلترشکن‌ها مسدود شود که این رویکرد به طولانی‌تر شدن قطعی شبکه منجر شد.

در هفته اول این بازه، حتی پیام‌رسان‌های داخلی نیز با وجود حمایت‌های دولتی از دسترس خارج بودند که نشان می‌دهد میزبانی در داخل کشور نیز ضامن دسترسی پایدار نیست. طنز تلخ ماجرا اینجاست که در طول ۲۲ روز قطعی اینترنت، گروه بسیار اندک ۴ درصدی از کاربران که طبقه ممتاز محسوب می‌شدند، به اینترنت دسترسی داشتند و سرعت آن‌ها به دلیل خلوتی شبکه به بیشینه ۱۱ مگابیت بر ثانیه رسید.

در نهایت از ۷ بهمن به بعد، اگرچه اتصال برقرار شد، اما اختلالات بسیار شدیدی به بهانه مبارزه با VPNها به شبکه تحمیل گشت و ماندگار شد. از مهم‌ترین پیامدهای این دوره، ایجاد خطای مکرر TCP Connection Reset، از کار افتادن کامل DNSهای ضدتحریمی، اختلال گسترده در دسترسی به مخازن داکر نظیر Goland و سرویس‌های مایکروسافت از جمله OneDrive و Office است.

همچنین، رصدها و بررسی‌ها یک قطعی متناوب و اختلال شدید روی پروتکل مدرن HTTP/3 را در تمامی ارائه‌دهندگان اینترنت اثبات می‌کند؛ موضوعی که همچنان به‌عنوان سدی محکم در برابر توسعه دیجیتال کشور خودنمایی می‌کند.

 * نسخه کامل این گزارش را اینجا‌ بخوانید.