بیانیه ۱۹ نهاد حقوق کودک: قطعی اینترنت شکاف آموزشی، اجتماعی و اقتصادی را عمیقتر میکند
جمعی از سازمانهای مردمنهاد و فعالان حوزه حقوق کودک با انتشار بیانیهای، نسبت به پیامدهای تداوم محدودسازی و قطع اینترنت بر زندگی کودکان و نوجوانان هشدار دادهاند و تاکید کردهاند که این روند، بیش از همه به گروههای محروم آسیب میزند و نابرابری آموزشی و اجتماعی را تشدید میکند.
در ابتدای این بیانیه، این نکته آمده است که اینترنت دیگر یک ابزار لوکس نیست، بلکه بخشی از حقوق بنیادین کودکان بهشمار میرود؛ حقی که مستقیما با آموزش، دسترسی به اطلاعات و رشد فردی گره خورده است:
امروز دسترسی آزاد و برابر به اینترنت، دیگر یک امکان لوکس نیست، بلکه بخشی از حقوق بنیادین همگان و بهویژه کودکان و نوجوانان است؛ حقی مرتبط با آموزش، دسترسی به اطلاعات، مشارکت اجتماعی، رشد فردی و توانمندسازی.- بیانیه ۱۹ نهاد حقوق کودک
در ادامه، امضاکنندگان بیانیه با اشاره به روند فزاینده محدودسازی و طبقاتیسازی اینترنت، نسبت به آثار این سیاستها ابراز نگرانی کردهاند و آن را عاملی در تعمیق شکافهای اجتماعی دانستهاند: «ما، جمعی از سازمانهای مردمنهاد و فعالان حوزه حقوق کودک، نگرانی و اعتراض خود را نسبت به تداوم محدودسازی، قطع و طبقاتیسازی اینترنت اعلام میکنیم؛ روندی که بیش از همه، کودکان و نوجوانان، بهویژه در مناطق محروم را متضرر کرده و شکاف آموزشی، اجتماعی و اقتصادی را عمیقتر میکند.»
در ادامه این بیانیه نیز فعالان حقوق کودک از تبعات محرومسازی کودکان از اینترنت جهانی نوشتهاند: «محرومکردن کودکان و نوجوانان از اینترنت جهانی، به معنای محرومکردن آنان از فرصت یادگیری، مهارتآموزی، خلاقیت، ارتباط با جهان و آمادگی برای آینده است.»
در بخش دیگری از بیانیه، به تعهدات قانونی ایران در قبال حقوق کودک اشاره شده و آمده است که محدودسازی اینترنت با این تعهدات در تضاد است:
«جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۳ به پیماننامه حقوق کودک پیوسته و متعهد به اجرای آن شده است. بر اساس مواد ۱۳، ۱۷ و ۲۸ این پیماننامه، کودکان و نوجوانان حق دارند به اطلاعات، منابع آموزشی و امکانات یادگیری دسترسی داشته باشند و دولتها موظف به تسهیل این دسترسیاند... با این حال، محدودسازی اینترنت و ایجاد دسترسی تبعیضآمیز، عملاً این حقوق را نقض میکند.»
امضاکنندگان همچنین با اشاره به وضعیت نظام آموزشی کشور، تاکید کردهاند در شرایطی که آموزش آنلاین به بخشی جداییناپذیر از یادگیری تبدیل شده، قطع اینترنت فشار مضاعفی بر دانشآموزان وارد میکند:
در سالهای اخیر، آموزش غیرحضوری و استفاده از منابع آنلاین به بخشی جداییناپذیر از فرآیند آموزش تبدیل شده است... قطع یا محدودسازی اینترنت جهانی، این مشکلات را دوچندان میکند و کودکان و نوجوانان مناطق محروم را بیش از دیگران از آموزش باکیفیت دور نگه میدارد.- بیانیه ۱۹ نهاد حقوق کودک
محرومیت از اینترنت جهانی از کیفیت، جذابیت و غنای منابع کمکآموزشی میکاهد
در ادامه، بیانیه به افت کیفیت آموزش در نتیجه محدودیتهای اینترنتی پرداخته و تاکید میکند که دسترسی به منابع بهروز و تعاملی برای کودکان و معلمان حیاتی است: «محرومیت از اینترنت جهانی، بهطور چشمگیری از کیفیت، جذابیت و غنای منابع کمکآموزشی میکاهد... محدودسازی اینترنت، نهتنها فرصت یادگیری را محدود میکند، بلکه نابرابری آموزشی و شکاف میان گروههای برخوردار و فرودست را با سرعت بیشتری گسترش میدهد.»
این بیانیه همچنین به پیامدهای اقتصادی قطعی اینترنت اشاره کرده و آن را عاملی موثر بر امنیت روانی و کیفیت زندگی کودکان دانسته است: «قطع و اختلال گسترده اینترنت تنها بر آموزش اثر نمیگذارد، بلکه بر معیشت خانوادهها و امنیت اقتصادی آنان نیز تأثیر مستقیم دارد... آسیب به معیشت خانوادهها، مستقیما زندگی، امنیت روانی و فرصتهای رشد کودکان را تحت تأثیر قرار میدهد.»
در بخش دیگری، به مسئله «اینترنت طبقاتی» اشاره شده و آمده است که تبدیل اینترنت به یک امتیاز محدود، نابرابری را بازتولید میکند: «وقتی اینترنت آزاد و باکیفیت به امتیازی برای گروهی محدود تبدیل میشود، تبعیض آموزشی، اجتماعی و اقتصادی به شکلی ساختاری بازتولید میشود.»
اینترنت طبقاتی تبعیض آموزشی، اجتماعی و اقتصادی را به شکلی ساختاری بازتولید میکند
امضاکنندگان در جمعبندی این بیانیه، دسترسی آزاد به اینترنت را ضرورتی اجتنابناپذیر برای آینده کودکان دانسته و نسبت به پیامدهای بلندمدت محدودسازی هشدار دادهاند:
«دسترسی آزاد، امن و برابر به اینترنت، بخشی از حقوق بنیادین همگان و ضرورتی انکارناپذیر برای آینده کودکان و نوجوانان در جهان امروز است و هر سیاستی که به محرومیت دیجیتال... منجر شود، آثار بلندمدت و جبرانناپذیری بر جامعه خواهد داشت.»
در پایان، این نهادها خواستار تغییر فوری سیاستهای محدودکننده شدهاند: «ما خواهان پایاندادن به محدودیتهای گسترده اینترنت، توقف روند طبقاتیسازی دسترسی دیجیتال و تضمین حق برابر همه شهروندان، برای دسترسی آزاد و باکیفیت به اینترنت جهانی هستیم.»
این بیانیه به امضای ۱۹ نهاد و انجمن فعال در حوزه کودک رسیده است؛ انجمن پژوهشهای آموزشی پویا، انجمن حمایت از حقوق کودکان، انجمن حمایت از کودکان کار، انجمن پرنده درخت کوچک، انجمن حمایت از کودکان و نوجوانان توانیاب، انجمن حمایت و یاری آسیبدیدگان اجتماعی (احیا ارزشها)، انجمن دوستداران کودک پویش و... از جمله این انجمنها هستند.