جهش ۳۱.۹ واحدی شاخص فلاکت در یک سال؛ زمستان ۱۴۰۴ با عدد ۷۴.۲ به قله پنجساله رسید
شاخص فلاکت ایران در زمستان ۱۴۰۴ به عدد ۷۴.۲ واحد رسید؛ رقمی که نهتنها بالاترین سطح این شاخص در پنج سال اخیر محسوب میشود، بلکه نشاندهنده بازگشت اقتصاد به فاز فشار شدید معیشتی است.
در گزارشی که تجارتنیوز از شاخص فلاکت منتشر کرده این شاخص که از جمع نرخ تورم و بیکاری به دست میآید، تصویری فشرده از وضعیت رفاهی خانوارها ارائه میدهد و حالا دادهها نشان میدهد موتور اصلی این جهش، تورم بوده نه بازار کار.
تورم ۶۶.۶ درصدی؛ عامل اصلی جهش شاخص فلاکت بوده است
بر اساس آمارها، نرخ تورم نقطهای فصلی در زمستان ۱۴۰۴ به ۶۶.۶ درصد رسیده؛ عددی بسیار بالا که نقش تعیینکنندهای در افزایش شاخص فلاکت داشته است. در مقابل، نرخ بیکاری در همین فصل ۷.۶ درصد ثبت شده که نسبت به زمستان ۱۴۰۳ تغییری نداشته است.
همین ثبات نسبی در بیکاری، در کنار جهش تورم، نشان میدهد فشار اقتصادی اخیر عمدتاً از مسیر رشد قیمتها به خانوارها تحمیل شده است.
از کف ۳۹.۳ واحدی تا قله ۷۴.۲
روند تغییرات شاخص فلاکت در سالهای اخیر نیز این جهش را بهتر توضیح میدهد. اقتصاد ایران در فاصله ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱ با شاخصی عمدتاً بالاتر از ۵۰ واحد در وضعیت پرتنش قرار داشت. سپس در سال ۱۴۰۳، نشانههایی از بهبود نسبی دیده شد و شاخص در بهار این سال به ۳۹.۳ واحد رسید؛ پایینترین سطح در پنج سال گذشته.
اما این دوره آرامش کوتاه بود. از ابتدای ۱۴۰۴، شاخص فلاکت روندی صعودی به خود گرفت و از ۴۶.۵ واحد در بهار به ۷۴.۲ واحد در زمستان رسید. به بیان دیگر، در کمتر از یک سال، شاخص بیش از ۲۷ واحد افزایش یافته و اقتصاد را از وضعیت نسبتا باثبات به شرایطی بحرانیتر سوق داده است.
رشد ۳۱.۹ واحدی شاخص فلاکت در یک سال اتفاق افتاد
مقایسه سالبهسال نیز ابعاد این جهش را روشنتر میکند. شاخص فلاکت در زمستان ۱۴۰۳ معادل ۴۲.۳ واحد بوده که در زمستان ۱۴۰۴ با افزایش ۳۱.۹ واحدی به ۷۴.۲ رسیده است.
این رشد قابلتوجه در حالی رخ داده که نرخ بیکاری در هر دو سال ثابت مانده و حتی در مقایسه فصلی، از ۷.۸ درصد در پاییز ۱۴۰۴ به ۷.۶ درصد در زمستان کاهش یافته است. در همین بازه، شاخص فلاکت از ۵۸ واحد به ۷۴.۲ واحد افزایش یافته که بار دیگر نقش غالب تورم را تأیید میکند.
۲۴ استان بالاتر از میانگین؛ غرب در صدر
در سطح استانی، تصویر نگرانکنندهتر و البته نابرابرتر است. از میان استانهای کشور، ۲۴ استان شاخصی بالاتر از میانگین ملی دارند؛ موضوعی که نشاندهنده توزیع نامتوازن فشار اقتصادی است.
در صدر این جدول، چهار استان غربی قرار گرفتهاند که شاخص فلاکت آنها از مرز ۹۰ واحد عبور کرده است: کردستان با ۹۶.۳ واحد، کرمانشاه با ۹۶.۲ واحد، لرستان با ۹۵.۵ واحد و ایلام با ۹۰ واحد. این ارقام نشان میدهد شکاف منطقهای در شدت فشار معیشتی بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است.
جزئیات آمار و ارقام این استانها نشان میدهد که ترکیب همزمان تورم بالا و بیکاری بالا، عامل اصلی وضعیت بحرانی آنهاست. برای مثال، کرمانشاه با نرخ بیکاری ۱۶.۵ درصد بالاترین بیکاری کشور را دارد، در حالی که لرستان با تورم ۸۳.۶ درصدی یکی از شدیدترین فشارهای قیمتی را تجربه میکند. این همپوشانی دو عامل، شاخص فلاکت را در این مناطق به سطوح بیسابقه رسانده است.
تهران کمترین میزان فلاکت را ثبت کرده است
در مقابل، استان تهران با شاخص ۵۹.۷ واحد کمترین میزان فلاکت را در کشور ثبت کرده است. با این حال، پایینتر بودن این عدد نسبت به میانگین ملی به معنای نبود فشار اقتصادی نیست؛ بلکه بیشتر نشاندهنده شدت کمتر بحران در مقایسه با سایر استانهاست. به بیان دیگر، حتی در بهترین وضعیت نیز شاخص فلاکت همچنان در سطحی بالاست که از فشار معیشتی قابلتوجه حکایت دارد.
در مجموع، دادههای زمستان ۱۴۰۴ یک پیام روشن دارند: اقتصاد ایران پس از یک دوره کوتاه بهبود نسبی در ۱۴۰۳، بار دیگر با جهش شدید فشار معیشتی مواجه شده است. این جهش عمدتاً از مسیر تورم شکل گرفته و نه افزایش بیکاری.