بلاتکلیفی بزرگ کنکوریها در سایه جنگ؛ تکلیف مشمولین سربازی چه میشود؟
سال تحصیلی جاری همزمان با آغاز جنگ تغییراتی را متحمل شد؛ کلاسهای درس مجازی شد و همچنان هم مجازی باقی مانده است. اما سردرگمی اصلی برای حالاست که فصل امتحانات نزدیک شده و برنامه برگزاری برخی آزمونها، از جمله امتحانات نهایی و کنکور هنوز مشخص نیست و دانشآموزان را در بلاتکلیفی جدی قرار داده است.
بر اساس گزارش ایسنا، امتحانات نهایی و کنکور بهطور مستقیم به یکدیگر وابستهاند و هر دو بر پایه قوانین شورای عالی انقلاب فرهنگی برنامهریزی میشوند. در این میان، وزارت آموزش و پرورش صرفا نقش مجری را دارد و مسئول ارائه نتایج امتحانات متقاضیان به نظام آموزش عالی است.
مسئولان وزارتخانههای آموزش و پرورش و علوم و همچنین شورای عالی انقلاب فرهنگی از سناریوهای مختلف برای شرایط «سفید»، «زرد» و «قرمز» دارند و اعلام کردهاند که فرایند آموزش، چه حضوری و چه مجازی، تا ۹ خرداد ادامه خواهد داشت. اما پس از آن، نحوه ثبت نتایج و بهویژه برگزاری امتحانات پایههای پایانی، به یکی از اصلیترین دغدغههای داوطلبان کنکور تبدیل شده است.
در حالی که وضعیت دانشآموزان سایر پایهها مشخص شده و برگزاری آزمونهای داخلی به مدارس و معلمان واگذار شده، ابهام درباره امتحانات پایههای یازدهم و دوازدهم به قوت خود باقی است. به گفته وزیر: «اگر جنگ ادامه داشته باشد، آزمونها کماکان مجازی خواهد بود و بر اساس شرایطی که مدیر مدرسه و شورای مدرسه طراحی میکنند، برگزار خواهد شد.»
امنیت در اولویت؛ چالش اعتبار آزمونها
در شرایط تداوم جنگ، تأمین امنیت جانی دانشآموزان در اولویت سیاستگذاران قرار دارد. با این حال، حذف آزمونهای حضوری و جایگزینی آنها با آزمونهای مجازی، چالشهایی جدی ایجاد میکند؛ از جمله دشواری در کنترل تقلب، کاهش نظارت آموزشی و در نهایت افت اعتبار نظام ارزشیابی. این وضعیت میتواند پیامدهایی مانند کاهش اعتماد عمومی، تضعیف معیارهای سنجش کیفیت تحصیلی و افزایش «بیسوادی پنهان» در میان دانشآموزان را به دنبال داشته باشد.
«داخلی» یا «نهایی»؛ پرسش بیپاسخ دانشآموزان
نحوه برگزاری امتحانات نهایی برای دانشآموزان کنکوری به یکی از مبهمترین موضوعات تبدیل شده است. وزارت آموزش و پرورش پیشتر اعلام کرده بود که زمان دقیق این آزمونها به صدور مجوز از سوی مراجع ذیصلاح بستگی دارد، اما همزمان تأکید کرده بود که «حداقل ۱۵ روز بعد از اتمام جنگ، امتحانات نهایی برگزار خواهد شد». این موضوع نهتنها نگرانیها را کاهش نداده، بلکه بهدلیل نامشخص بودن زمان پایان جنگ، ابهامات را بیشتر کرده است.
از آنجا که طبق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، تاثیر معدل در کنکور قطعی شده، امتحانات نهایی و کنکور به یکدیگر گره خوردهاند. به این معنا که بدون مشخص شدن نتایج امتحانات نهایی، برگزاری کنکور امکانپذیر نیست و بالعکس. بنابراین تا زمانی که زمان دقیق کنکور مشخص نشود، برنامهریزی برای امتحانات نهایی نیز در هالهای از ابهام باقی خواهد ماند.
با وجود این، اعلام شده که «حداقل دو هفته بعد از تثبیت شرایط، آزمون نهایی برگزار خواهد شد» و در غیر این صورت، مدارس میتوانند آزمونها را بهصورت داخلی برگزار کنند تا روند فارغالتحصیلی دانشآموزان متوقف نشود.
در همین راستا، علی فرهادی، سخنگوی وزارت آموزش و پرورش گفته است:
اگر امتحانات نهایی برگزار نشود باید منتظر مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی باشیم. با توجه به تصویب "تاثیر سوابق تحصیلی" در کنکور توسط شورای مذکور، بنابراین "آزمون داخلی" پایههای یازدهم و دوازدهم در صورتی برقرار خواهد شد که موضوع "آزمون نهایی" منتفی باشد.- علی فرهادی، سخنگوی آموزش و پرورش
سناریوهای رسمی برای برگزاری امتحانات
وزیر آموزش و پرورش برای پایان دادن به ابهامات اعلام کرده است: «آزمونهای هماهنگ کشوری نداریم. پایه ۱۱ و ۱۲ چون امتحان نهایی دارند و تاثیر ۶۰ درصد در کنکور دارد، بنابراین امتحانات نهایی ۱۵ روز بعد از عادی شدن شرایط برگزار میشود.»
او همچنین درباره سناریوهای پیشرو توضیح داده است: «اگر جنگ ادامه داشته باشد تا نیمه مرداد صبر میکنیم؛ اگر تا ۱۰ مرداد شرایط جنگی ادامه داشته باشد در شورای عالی آموزش و پرورش مصوب کردیم از تمام دانشآموزان پایه یازدهم و دوازدهم آزمون داخلی برگزار شود تا فارغ التحصیل شوند چون همه اینها در دانشگاه شرکت نمی کنند. این در حالیست که متقاضیان کنکور باید حتما در آزمون نهایی شرکت کنند چون تاثیر پایه یازدهم و دوازدهم در کنکور قطعی است؛ ملاحظه دانش آموزان را خواهیم کرد و به آنها فرصت بیشتری داده میشود تا مطالعه کنند و امتحانات نهایی برگزار شود.»
ابهام در موضوع سربازی
در کنار این مسائل، موضوع سربازی دانشآموزان پسر پایه دوازدهم نیز به یکی از دغدغههای مهم تبدیل شده است. این که در صورت تاخیر در برگزاری کنکور و ایجاد وقفه تحصیلی، وضعیت مشمولیت آنها چگونه خواهد بود.
در این زمینه، خراشادیزاده، مدیر کمیسیون اساسنامهها و مقررات تحصیلی شورای عالی آموزش و پرورش، با استناد به دستورالعمل معافیت تحصیلی توضیح میدهد: مشمولانی که قبل از ورود به سن سربازی موفق به دریافت مدرک دیپلم شوند، از زمان مشمولیت یک سال فرصت معرفی دارند و در صورت قبولی در دانشگاه، معافیت تحصیلی برای آنها صادر میشود. او همچنین تاکید میکند:
مشمولانی که بعد از ۲۰ سالگی از مقطع دیپلم (پایه دوازدهم) فارغالتحصیل میشوند چنانچه شروع سال تحصیلی که در پایان آن سال فارغ التحصیل شدهاند قبل از ۲۰ سالگی باشد، در صورتی که در همان سال در دانشگاه و یا مراکز آموزش عالی مورد پذیرش قرار گیرند، صدور معافیت تحصیلی برای آنان "بلامانع" است.- خراشادیزاده، مدیر کمیسیون اساسنامهها و مقررات تحصیلی شورای عالی آموزش و پرورش
به گفته وی، این دسته از مشمولان تا پایان ۲۱ سالگی فرصت دارند وضعیت خدمت خود را مشخص کنند و حتی در صورت اعزام بدون غیبت، در صورت قبولی در کنکور همان سال، امکان ترخیص برای ادامه تحصیل نیز وجود دارد.
دو بار آزمون برای کنکوریها؟
در این میان، یکی از نکات قابل توجه، الزام برخی دانشآموزان به شرکت در دو نوع آزمون است. خراشادیزاده در اینباره توضیح میدهد که داوطلبان کنکور برای ایجاد سابقه تحصیلی، ممکن است علاوه بر آزمون داخلی، در آزمون نهایی نیز شرکت کنند.
او تاکید میکند این موضوع جدیدی نیست و پیشتر نیز برخی فارغالتحصیلان برای ایجاد سابقه تحصیلی ناگزیر به شرکت در امتحانات نهایی بودهاند.
پیشنهادهایی برای کاهش بحران
در حالی که بلاتکلیفی زمان برگزاری امتحانات همچنان ادامه دارد، کارشناسان پیشنهادهایی برای مدیریت این وضعیت ارائه کردهاند. از جمله این که امتحانات در سال جاری بهصورت داخلی و با واگذاری اختیارات به استانها برگزار شود و سپس در فرصتی مناسب، امکان شرکت در آزمونهای نهایی برای ایجاد سابقه تحصیلی فراهم شود.
همچنین پیشنهاد شده که برای جلوگیری از مشکلات کنکور سال ۱۴۰۵، امتحانات نهایی پایه دوازدهم با رعایت الزامات ایمنی و در مکانهای امن مانند متروها، پناهگاهها و پارکینگهای مجهز، حداکثر تا مردادماه بهصورت حضوری برگزار شود. علاوه بر این، استفاده از آزمونهای چهارگزینهای در کنار امتحانات تشریحی میتواند به تسریع فرایند برگزاری و تصحیح کمک کند.