زمستان ۱۴۰۴ در آینه آمار: ۸۰ درصد دغدغه ایرانیان «اعتراضات» و «جنگ» و «اینترنت» است

در هفته‌هایی که ایران یکی از پرتنش‌ترین دوره‌های خود را پشت سر گذاشت، شبکه‌های اجتماعی آینه‌ نگرانی‌ها، خشم‌ها، امیدها و پرسش‌های جمعی بودند. داده‌های تحلیلی شرکت لایف‌وب از سه بستر اصلی، یعنی ایکس (توییتر سابق)، اینستاگرام و تلگرام، نشان می‌دهد سه موضوع «اعتراضات»، «قطعی اینترنت» و «جنگ» موضوعاتی بودند که بیشترین محتوا در خصوص آن‌ها توسط کاربران منتشر شده است.

در میان تمام موضوع‌های بررسی‌شده از سوی لایف‌وب، «اعتراضات دی‌ماه» با اختلاف قابل توجهی در صدر موضوعات مورد توجه کاربران قرار گرفته است. این موضوع در کنار قطعی اینترنت ۸۰ درصد سهم محتواها در فضای مجازی را به خود اختصاص داده و فاصله معناداری با سایر محورهای گفت‌وگوی مردم و تولید محتوای آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی را داشته است.

روند زمانی نشان می‌دهد موج نخست توجه در تاریخ دهم دی‌ماه آغاز شده و در ۱۹ دی به اوج خود رسیده است؛ جایی که حجم محتوا زیاد شده و به میلیون‌ها پست در شبکه‌های اجتماعی رسید. پس از آن افتی نسبی رخ داده، که قاعدتا متاثر از قطعی گسترده اینترنت و دسترسی نداشتن کاربران ایرانی به اینترنت جهانی بوده است.

شاید بعد از ۱۹ دی‌ماه به دلیل اختلال در دسترسی و سایر مسائل حجم محتوای منتشرشده کاربران کمتر شده باشد اما نکته مهم این است که این موضوع تا به امروز هرگز از کانون توجه کاربران خارج نشده و حتی در نیمه دوم بهمن‌ماه با یک جهش تازه دوباره کمی اوج گرفته است. الگوی ترسیم‌شده توسط لایف‌وب از رفتار کاربران نشان می‌دهد موضوع اعتراضات محور مستمر در گفت‌وگوی آنلاین کاربران ایرانی و محتوای منتشرشده توسط آن‌ها بوده است.

«قطعی اینترنت» دومین محور پررنگ در این بازه زمانی بوده و از روز شنبه، ۲۰ دی‌ماه تا اوایل بهمن بخشی از محتوایی بوده که کاربران در اینترنت منتشر کرده یا درباره‌اش گفت‌وگو کرده‌اند. بیشترین واکنش‌ها نسبت به موضوع قطع اینترنت در شبکه اجتماعی ایکس رخ داده نزدیک به ۶۰ درصد محورهای گفت‌وگوی کاربران به این موضوع مربوط بوده است.

نزدیک به ۵۰ درصد از مباحث منتشرشده در پیام‌رسان بومی ایتا نیز مربوط به وقوع یا عدم «وقوع جنگ آمریکا و ایران» بوده و همین مبحث در تلگرام سهمی بیش از ۳۵ درصد داشته است. گفتنی است که اوج مکالمه‌های مرتبط با جنگ در روزهای اول و دوم بهمن شکل گرفته. البته بعد از گذشت مدتی، از نیمه دوم بهمن اوج بحث‌ها در فضای مجازی از «جنگ» به «مذاکرات» ایران و آمریکا تغییر پیدا کرده است. 

حضور پررنگ این موضوعات در محتوای آنلاین کاربران ایرانی نشان می‌دهد زیرساخت ارتباطی در شرایط بحران، خود می تواند به یک بحران اجتماعی تبدیل شود و به‌صورت مستقیم در کانون توجه عمومی قرار می‌گیرد و بیم جنگ ایران و آمریکا نیز در بین کاربران داخلی و خارجی به‌شدت حس شده است.

موضوع‌های مرتبط با «جنگ»، «تنش آمریکا و اسرائیل با ایران» و همچنین «مذاکره» سومین خوشه اصلی توجه را شکل داده‌اند. سهم کلی موضوع «جنگ» از کل محتوای داغ در این بازه زمانی بالا بوده و سومین مبحث کلی جامعه ایران در فضای مجازی را تشکیل داده است.

در حالی که مسائل اقتصادی همچنان در گفت‌وگوها و محتواهای منتشرشده توسط کاربران جریان داشته‌ اما سهم آن‌ها از توجه کاربران نسبت به سه موضوع اصلی کمتر بوده است.

موضوع «قیمت طلا و کالاهای اساسی و نرخ ارز» اواسط دی‌ماه بحث اصلی کاربران در اینترنت بوده و صدها هزار پست در این خصوص منتشر شده است. ۸ درصد پست‌ها در تلگرام مربوط به این موضوع بوده، سهم ایتا در این مورد نزدیک به ۴ درصد بوده است و در توییتر نیز ۲ درصد توییت‌ها مربوط به این موضوع بوده است.

این داده‌ها نشان می‌دهد در دوره‌های تنش چندلایه، توجه عمومی به سمت موضوع‌های امنیتی و ارتباطی می‌رود و مسائل معیشتی، با وجود اهمیت ساختاری، سهم کمتری از موج لحظه‌ای توجه دریافت می‌کنند.

به‌صورت کلی، بیش از ۸۰ درصد محتواهای فضای آنلاین از آغاز زمستان ۱۴۰۴ تا به امروز «اعتراضات»، «قطعی اینترنت» و «جنگ» بوده است. در این میان، داده‌های لایف‌وب نشان می‌دهد اعتراضات محور اصلی را تشکیل داده، قطعی اینترنت به مساله‌ای اجتماعی تبدیل شده و جنگ به‌عنوان عامل اضطراب ژئوپلیتیک موج‌های شدید اما نوسانی به راه انداخته است.

آنچه در این میان برجسته است، تداوم گفت‌وگو و تولید محتوا درباره موضوع‌هایی است که به شکل مستقیم با امنیت، ارتباط و آینده سیاسی کشور گره خورده‌اند؛ گفت‌وگوهایی که حتی با محدودیت‌های شدید اینترنتی و نظارت‌های دوچندان، از فضای آنلاین حذف نشده‌اند.