چرا کافئین در چای و قهوه اثر متفاوتی دارد؟
چای و قهوه سالهاست با دو تصویر ذهنی متفاوت شناخته میشوند؛ قهوه بیشتر یادآور فردی است که مدام به سراغ این نوشیدنی میرود و در طول روز بیقرار، عجول و کمی عصبی به نظر میرسد، اما چای در ذهن بسیاری از افراد با آرامش گره خورده است.
بااینحال، اگر بخواهیم تنها اثر ترکیب کافئین را در نظر بگیریم، این دو نوشیدنی آنقدرها هم متفاوت نیستند. همین تناقض ظاهری باعث میشود پرسش مهمی شکل بگیرد: چرا کافئین قهوه مثل یک ضربهی ناگهانی برای بیداری عمل میکند، اما چای بیشتر شبیه لغزشی آرام به سمت هوشیاری است؟
پاسخ این پرسش تا حد زیادی به مادهای به نام «التیانین» برمیگردد. با این وجود، پیش از رسیدن به نقش این اسید آمینه، بد نیست نگاهی به خود کافئین در هر دو نوشیدنی بیندازیم.
بهگزارش آیافال ساینس، مطالعهای در سال ۲۰۰۸ که ۲۰ محصول تجاری چای را تست کرد، نشان داد میزان کافئین در این انواع مختلف، از ۱۴ تا ۶۱ میلیگرم در هر وعده متغیر بوده است. در مورد قهوه نیز میزان کافئین بسته به اندازه و نوع نوشیدنی تغییر میکند؛ بر اساس دادههای دانشگاه واشنگتن، اگر فقط یک فنجان دبل اسپرسوی سنگین و سیاه بنوشید، ممکن است ۶۰ تا ۱۰۰ میلیگرم کافئین دریافت کنید، در حالی که یک فنجان معمولی قهوه بهطور میانگین ۶۵ تا ۱۲۰ میلیگرم کافئین دارد.
کافئین در چای به همراه التیانین میآید
نکته اینجاست که با وجود نزدیکی عددها به هم، تجربهای که از نوشیدن قهوه و چای به دست میآید یکسان نیست. تفاوت از جایی میآید که چای کافئین خود را به همراه التیانین ارائه میکند؛ آمینواسیدی که بهطور طبیعی در گیاه چای سیاه ساده، یعنی کاملیا سیننسیس (Camellia sinensis) یافت میشود.
التیانین در طبیعت مادهای کمیاب به حساب میآید و فقط در چای و چند نوع قارچ دیده شده است، در حالی که در دانههای قهوه وجود ندارد. به همین دلیل، فنجان چای صرفاً کافئین وارد بدن ما نمیکند، بلکه بستهای دوگانه از کافئین و التیانین را میرساند؛ ترکیبی که به نظر میرسد توانایی ما برای تمرکز را به شکل مثبتی تحت تأثیر قرار میدهد.
برای بررسی اثر مذکور، آزمایشی کنترلشده در سال ۲۰۱۰ روی ۴۴ بزرگسال جوان انجام شد. در این پژوهش، به شرکتکنندگان یا دارونما (پلاسیبو) داده شد یا ترکیبی از التیانین و کافئین، تا مشخص شود این مواد چه تأثیری بر عملکرد شناختی آنها میگذارند.
نتیجه نشان داد که التیانین و کافئین بهطور معناداری دقت و هوشیاری را افزایش و میزان خستگی را هم کاهش میدهند، هرچند باید توجه داشت که بخشی از این اثرات بر پایهی گزارش خود شرکتکنندگان ثبت شده بود. بااینحال، مقدار کافئین و التیانین در آزمایش از چیزی که معمولاً در یک فنجان چای یافت میشود، بیشتر بود.
- چای یا قهوه؛ کدامیک کافئین بیشتر دارد؟25 دی 02مطالعه '2
- ترک کافئین چگونه میتواند برای سلامتی مفید باشد؟05 بهمن 02مطالعه '4
- اثر حذف قهوه؛ چرا با ترک کافئین دچار سردردهای شدید میشویم؟03 شهریور 04مطالعه '3
- قهوه را فراموش کنید؛ ترفندهای ساده برای بیدارماندن بدون مصرف کافئین15 خرداد 04مطالعه '8
برای اینکه ایراد آزمایش برطرف شود، پژوهش دیگری در سال ۲۰۱۵ سراغ مقادیر نزدیکتر به چیزی رفت که در دو فنجان چای معمولی وجود دارد. مطالعه نشان داد که التیانین به تنهایی شواهد اندکی از هرگونه فایدهی آشکار ارائه میکند، هرچند الگوی جریان خون در مغز را تغییر میدهد. اما وقتی التیانین با کافئین ترکیب شود، پایدارترین سود را برای توجه و شناخت ارائه میدهد. به بیان دیگر، چیزی که به نظر میرسد در چای اثرش آشکارتر باشد، نه فقط التیانین بهتنهایی، بلکه همراهی آن با کافئین است.
نکتهی جالب همینجاست که کافئین خالص میتواند هوشیاری را بالا ببرد، اما وقتی با التیانین همراه میشود، افراد بیآنکه لرزش و بیقراری شناختهشده در مصرف بالای قهوه را تجربه کنند، عملکرد بهتری نشان میدهند.
به نظر میرسد التیانین تقویتکنندهای افزوده فراهم میکند، اما عوارض منفی زیادهروی در قهوه را به همراه نمیآورد. البته این به معنای بد بودن قهوه نیست؛ بلکه قهوه همچنان نوشیدنی ارزشمندی است.
پژوهشهای بسیاری نشان دادهاند که قهوه ممکن است به جوان ماندن ما کمک کند و برای قلب هم مفید باشد. از سوی دیگر، نوشیدن منظم چای نیز با نوعی هوشیاری آرامتر و تغییرات سودمند در مغز پیوند خورده است.
در نهایت، تفاوت در اثر چای و قهوه بیشتر به نحوهی متفاوت اثرگذاری آنها بازمیگردد. قهوه هوشیاری را با شدت و سرعت بیشتری به ارمغان میآورد، اما چای همان بیداری را آرامتر و پایدارتر منتقل میکند. شاید انتخاب میان این دو، بیش از آنکه به مقدار کافئین مربوط باشد، به این بستگی دارد که بدن شما در آن لحظه به چه نوعی از هوشیاری نیاز دارد.