پژوهش ۱۹ ساله: همه انواع نشستن اثر یکسانی بر خطر زوال عقل ندارند

دانشمندان در پژوهشی تازه به شواهدی دست یافته‌اند که نشان می‌دهد همه رفتارهای کم‌تحرک اثر یکسانی بر مغز ندارند. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد آنچه هنگام نشستن انجام می‌دهیم، ممکن است به اندازه مدت‌زمان نشستن اهمیت داشته باشد. به گفته پژوهشگران، فعالیت‌هایی که ذهن را درگیر نگه می‌دارند، حتی اگر با تحرک بدنی کمی همراه باشند، می‌توانند از مغز در برابر زوال عقل محافظت کنند؛ در حالی که فعالیت‌های ذهنی غیرفعال، مانند تماشای طولانی‌مدت تلویزیون، ممکن است خطر ابتلا به زوال عقل را افزایش دهند.

تا پیش از این، بسیاری از توصیه‌های سلامت عمومی بر این پایه استوار بودند که هر نوع نشستن طولانی‌مدت برای سلامت مغز زیان‌آور است. اما پژوهش جدید نشان می‌دهد موضوع پیچیده‌تر از این است و نوع فعالیت ذهنی هنگام نشستن نیز اهمیت زیادی دارد.

جمعیت جهان به‌سرعت درحال پیر شدن است و هم‌زمان شمار مبتلایان به زوال عقل نیز رو به افزایش است. زوال عقل مجموعه‌ای از اختلالات مغزی است که باعث کاهش تدریجی حافظه، قدرت تفکر، تصمیم‌گیری و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره می‌شود. بیماری آلزایمر شناخته‌شده‌ترین نوع زوال عقل است، اما انواع دیگری نیز وجود دارند.

امروزه زوال عقل سومین علت مرگ‌ومیر و هفتمین علت ناتوانی در میان سالمندان جهان به شمار می‌رود. این بیماری نه‌تنها زندگی فرد مبتلا، بلکه خانواده و مراقبان او را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، یافتن راه‌هایی برای پیشگیری یا کاهش خطر ابتلا به آن اهمیت زیادی دارد.

برای مثال، فعالیت‌هایی مانند تماشای تلویزیون معمولاً نیاز ذهنی کمی دارند و مغز را چندان درگیر نمی‌کنند. در مقابل، مطالعه کتاب، حل جدول، کارهای اداری، نوشتن یا دیگر فعالیت‌های فکری می‌توانند مغز را فعال نگه دارند؛ حتی اگر فرد از نظر جسمی تحرک زیادی نداشته باشد.

پژوهش تازه نخستین مطالعه‌ای است که به‌طور مشخص تفاوت میان «رفتارهای کم‌تحرکِ ذهنیِ غیرفعال» و «رفتارهای کم‌تحرکِ ذهنیِ فعال» را در ارتباط با خطر زوال عقل بررسی کرده است.

پژوهشگران داده‌های پروژه‌ای بلندمدت را بررسی کردند که درطول ۱۹ سال، ۲۰٬۸۱۱ فرد ۳۵ تا ۶۴ ساله را دنبال کرده بود. مطالعه از سال ۱۹۹۷ آغاز شد و تا سال ۲۰۱۶ ادامه داشت. در ابتدای پژوهش، شرکت‌کنندگان پرسش‌نامه‌هایی درباره سبک زندگی خود پر کردند که شامل اطلاعاتی درباره میزان فعالیت بدنی، زمان صرف‌شده برای انواع رفتارهای کم‌تحرک و دیگر عوامل مرتبط با خطر زوال عقل بود.سپس پژوهشگران بررسی کردند چه تعداد از شرکت‌کنندگان در طول سال‌های بعد به زوال عقل مبتلا شده‌اند.

دانشمندان با کمک چندین مدل آماری تلاش کردند مشخص کنند اگر بخشی از زمانی که افراد صرف فعالیت‌های ذهنیِ غیرفعال می‌کنند، با فعالیت‌های ذهنیِ فعال جایگزین شود، خطر زوال عقل چه تغییری خواهد کرد.

نتایج نشان داد افرادی که زمان بیشتری را صرف فعالیت‌های کم‌تحرک اما ذهنیِ فعال می‌کردند، در سال‌های بعد کمتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار داشتند. پژوهشگران همچنین دریافتند حتی زمانی که میزان فعالیت بدنی افراد ثابت باقی می‌ماند، افزایش زمان فعالیت‌های ذهنیِ فعال باز هم با کاهش قابل توجه خطر زوال عقل همراه است.

البته پژوهشگران تأکید می‌کنند نتایج هنوز به معنای اثبات رابطه علت و معلولی قطعی نیست. این مطالعه از نوع «آینده‌نگر» بود؛ یعنی پژوهشگران افراد را در طول زمان دنبال و ارتباط میان رفتارها و بیماری را بررسی کردند. چنین مطالعاتی می‌توانند جهت ارتباط‌ها را نشان دهند، اما برای اثبات کامل علت و معلول، انجام آزمایش‌های کنترل‌شده ضروری است.

پژوهش در ژورنال American Journal of Preventive Medicine منتشر شده است.