آیا هانتاویروس هم میتواند مانند کرونا از طریق هوا منتقل شود؟
شیوع اخیر هانتاویروس در کشتی گردشگری اموی هوندیوس بار دیگر توجه دانشمندان و مقامات بهداشتی جهان را به پرسشی مهم جلب کرده است: آیا این ویروس میتواند مانند برخی بیماریهای تنفسی از طریق هوا میان انسانها منتقل شود؟
براساس تازهترین گزارشهای سازمان جهانی بهداشت و مرکز اروپایی پیشگیری و کنترل بیماریها، تا اواسط ماه مه ۲۰۲۶ در مجموع ۱۱ مورد ابتلا مرتبط با کشتی تفریحی گزارش شده است که سه نفر از بیماران جان خود را از دست دادهاند. از میان این موارد، هشت مورد بهطور آزمایشگاهی تأیید شده، دو مورد «احتمالی» و یک مورد همچنان در حال بررسی است.
شیوع جدید به گونه آند هانتاویروس مربوط میشود که در آمریکای جنوبی، بهویژه در بخشهایی از آرژانتین و شیلی، یافت میشود و تنها گونه شناختهشده هانتاویروس است که میتواند از انسان به انسان منتقل شود. بیشتر هانتاویروسها تنها از طریق جوندگان به انسان منتقل میشوند و انتقال انسانی در آنها مشاهده نشده است.
طبق گزارش ساینتیفیک آمریکن، کشتی اموی هوندیوس اوایل آوریل ۲۰۲۶ سفر خود را از شهر اوشوآیا در آرژانتین آغاز کرد و مسیرهایی در جنوب آمریکای جنوبی و جنوبگان را پیمود. در طول سفر، چند مسافر دچار علائم شدید تنفسی شدند و در نهایت سه نفر جان باختند. بررسیها بعداً نشان داد عامل بیماری ویروس آند بوده است.
هنوز مشخص نیست ویروس آند تا چه اندازه از طریق ذرات معلق تنفسی ناشی از صحبت، سرفه یا تنفس افراد آلوده در هوا پخش میشود
یکی از مهمترین ابهامها در میان دانشمندان این است که آیا ویروس آند میتواند از طریق ذرات معلق در هوا نیز منتقل شود یا خیر. هانتاویروسها معمولاً از طریق استنشاق ذرات بسیار ریز مدفوع، ادرار یا بزاق جوندگان آلوده منتقل میشوند. به همین دلیل، انتقال هوابرد از حیوان به انسان از مدتها پیش شناخته شده است. اما مسئلهای که اکنون توجه پژوهشگران را جلب کرده، امکان انتقال هوابرد از انسان به انسان است.
لینزی مار، متخصص انتقال بیماریها از طریق ذرات معلق در هوا در دانشگاه ویرجینیا تک میگوید اینکه انسان میتواند با تنفس ذرات آلوده به هانتاویروس بیمار شود، موضوع تازهای نیست. پرسش اصلی این است که آیا فرد آلوده نیز ویروس را هنگام تنفس، صحبت کردن، سرفه یا عطسه وارد هوا میکند یا نه.
به گفته مار، هنوز مشخص نیست ویروس آند چه مقدار در مایعات تنفسی انسان مانند بزاق، مخاط بینی یا ترشحات عمقی ریه حضور دارد و آیا میتواند برای مدت کافی در ذرات معلق زنده بماند یا خیر. همین کمبود دادهها باعث شده دانشمندان هنوز نتوانند با قطعیت درباره نقش انتقال هوابرد اظهار نظر کنند.
سازمان جهانی بهداشت و مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا اعلام کردهاند که انتقال ویروس آند معمولاً نیازمند تماس نزدیک و طولانیمدت است. اما این اصطلاح میتواند معانی متفاوتی داشته باشد. تماس نزدیک ممکن است شامل بوسیدن، لمس فرد بیمار، تماس با وسایل آلوده مانند ملحفه و ظروف غذا، یا حتی قرارگرفتن در فاصله نزدیک هنگام تنفس و صحبتکردن باشد.
- هانتاویروس چیست و چقدر باید نگران آن باشیم؟12 روز قبلمطالعه '4
- هانتاویروس هنوز هیچ واکسنی ندارد؛ اما دانشمندان درحال کار روی آن هستند9 روز قبلمطالعه '2
- هانتاویروس کرونا نیست؛ سازمان بهداشت جهانی احتمال دنیاگیری جدید را رد کرد12 روز قبلمطالعه '3
- اتاق نشیمن، رستوران و کلاس؛ ویروس کرونا چگونه از طریق هوا منتقل میشود13 آبان 99مطالعه '6
در علم بیماریهای عفونی، تفاوت مهمی میان «قطرات تنفسی» و «ذرات معلق در هوا» وجود دارد. قطرات بزرگ معمولاً ظرف چند ثانیه روی زمین میافتند و انتقال آنها بیشتر در فاصله نزدیک رخ میدهد، اما ذرات بسیار ریز میتوانند مدت بیشتری در هوا باقی بمانند و در فضاهای بسته جابهجا شوند. دانشمندان هنوز نمیدانند ویروس آند تا چه اندازه از مسیر دوم استفاده میکند.
بااینحال، برخی شیوعهای گذشته سرنخهایی در اختیار پژوهشگران قرار دادهاند. در سال ۲۰۱۴، دانشمندان در آرژانتین انتقال انسانبهانسان ویروس آند را در خوشهای سهنفره تأیید کردند. اما مهمترین نمونه مربوط به شیوع بزرگ سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ در آرژانتین است که به ۳۴ مورد ابتلا و ۱۱ مرگ منجر شد.
در آن رویداد، فردی که احتمالاً از طریق تماس با جوندگان آلوده شده بود، با وجود داشتن تب در جشن تولدی با حدود صد نفر شرکت کرد. پنج نفری که نزدیک او نشسته بودند، چند هفته بعد بیمار شدند. یکی از آنها نیز پیش از بروز علائم، احتمالاً چند نفر دیگر را آلوده کرد. سپس همسر این فرد در مراسم خاکسپاری او، در حالی که تب داشت، شرکت کرد و افراد دیگری نیز بیمار شدند.
پژوهشگران پس از بررسی آن الگوی انتقال نتیجه گرفتند که احتمال دارد برخی از بیماران از طریق استنشاق قطرات یا ذرات معلق حاوی ویروس آلوده شده باشند. بااینحال، هنوز مدرک قطعی برای اثبات انتقال گسترده هوابرد وجود ندارد.
کارشناسان تأکید میکنند که حتی اگر ویروس آند بتواند تا حدی از طریق هوا منتقل شود، رفتار آن با ویروس عامل کووید ۱۹ (SARS-CoV-2) تفاوت زیادی دارد. به نظر میرسد انتقال انسانی ویروس آند بسیار دشوارتر باشد و معمولاً به تماس نزدیک، طولانی و مکرر نیاز داشته باشد.
بررسی شیوعهای گذشته در آرژانتین نشان داده برخی موارد انتقال هانتاویروس احتمالاً از راه استنشاق قطرات یا ذرات معلق آلوده رخ داده است
جاشوا سانتارپیا، استاد پزشکی در مرکز پزشکی دانشگاه نبراسکا میگوید انتقال انسانبهانسان در ویروس آند پدیدهای نادر است و برخلاف کووید-۱۹، نشانهای از گسترش سریع و گسترده آن در جمعیت دیده نمیشود. او باور دارد که ممکن است ذرات معلق در هوا نقشی محدود در انتقال داشته باشند، اما شرایطی مشابه همهگیری کرونا مشاهده نشده است.
بااینحال، مقامات بهداشتی با احتیاط عمل کرده و دهها مسافر تحت نظارت پزشکی قرار گرفتهاند. در آمریکا نیز شماری از مسافران در مرکز قرنطینهای مجهز در نبراسکا با تدابیر سختگیرانه ایمنی، از جمله فیلترهای HEPA و تجهیزات محافظتی کامل، نگهداری میشوند.
براساس دستورالعملهای فعلی، افرادی که در معرض ویروس قرار گرفتهاند تا ۴۲ روز تحت پایش قرار میگیرند؛ زیرا دوره نهفتگی ویروس آند میتواند طولانی باشد. سازمان جهانی بهداشت در عین حال تأکید کرده خطر این شیوع برای عموم مردم دنیا «پایین» ارزیابی میشود و در حال حاضر نشانهای از تبدیل آن به همهگیری گسترده وجود ندارد.
برخی دانشمندان معتقدند تجربه همهگیری کووید-۱۹ نشان داد که ردکردن سریع احتمال انتقال هوابرد میتواند خطرناک باشد. لینزی مار که در تدوین تعریف جدید سازمان جهانی بهداشت درباره انتقال هوابرد پس از دوران کرونا مشارکت داشته، میگوید امیدوار است مقامهای بهداشتی این بار با احتیاط بیشتری درباره مسیرهای انتقال صحبت کنند و بدون شواهد کافی، احتمال انتقال از طریق هوا را رد نکنند.