هزینههای پنهان جنگ؛ حمله به ایران انتشارات کربنی را به میزان چشمگیر افزایش داد
مطالعهای جدید نشان میدهد که دو هفتهی نخست جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، به انتشار حجم عظیمی از گازهای گلخانهای در حال حاضر و آینده منجر شده است.
بین ۲۸ فوریه تا ۱۴ مارس ۲۰۲۶ (۹ اسفند تا ۲۳ اسفند) طرفهای درگیر تقریباً ۵٫۶ میلیون تن دیاکسید کربن (CO2) و سایر گازهای گلخانهای را با شلیک سلاحهای پرکربن، تامین انرژی جتهای جنگنده و کشتیها و بمباران زیرساختهایی مانند تاسیسات ذخیره نفت و ساختمانهای غیرنظامی منتشر کردند.
چنانچه انتشارات به همین نرخ برای یک سال ادامه یابد، تقریباً معادل انتشار سالانه کربن ۸۴ کشور کمآلاینده جهان خواهد بود. همچنین، انتشار گازهای گلخانهای در دو هفتهی نخست این درگیری بیشتر از انتشار سالانه کربن ایسلند است که در سال ۲۰۲۴ در مجموع ۴٫۷ میلیون تن دیاکسیدکربن از طریق تمام منابع بوده است.
پاتریک بیگر، یکی از نویسندگان تحلیل و مدیر پژوهش موسسه تحقیقات آبوهوا و جامعه به گاردین گفت: «هر حمله موشکی، پیشپرداختی برای سیارهای گرمتر و ناپایدارتر است و هیچکدام از این اقدامات امنیت کسی را افزایش نمیدهد.»
بزرگترین منبع انتشار کربندیاکسید ناشی از درگیری در ایران در دو هفتهی نخست، تخریب خانهها، مدارس و سایر ساختمانها بوده است؛ زیرا آوارها باید پاکسازی و زیرساختها پس از پایان جنگ بازسازی شوند. بیگر و همکارانش محاسبه کردهاند که این انتشارهای غیرمستقیم به حدود ۲٫۷ میلیون تن CO2 میرسد که معادل انتشار سالانه مالدیو است. براساس دادههای جمعیت هلال احمر ایران، زیرساختهایی که تخریب شدهاند شامل ۱۶٬۱۹۱ ساختمان مسکونی، ۳۳۸۴ واحد تجاری، ۷۷ مرکز درمانی و ۶۹ مدرسه است.
انتشار گازهای گلخانهای در دو هفتهی نخست جنگ بیشتر از انتشار سالانه کربن ایسلند بوده است
دومین منبع بزرگ انتشار CO2 در ۱۴ روز نخست جنگ، ناشی از بمباران تاسیسات ذخیره نفت، پالایشگاههای نفت و نفتکشها توسط آمریکا، اسرائیل و ایران در سراسر منطقه خلیج فارس بود. پژوهشگران دریافتند که بین ۲٫۵ تا ۵٫۹ میلیون بشکه نفت در طول دوره تحلیل آنها منفجر شده است که به انتشار حدود ۲٫۱ میلیون تن کربن و سایر گازهای گلخانهای به جو منجر شد؛ این میزان تقریباً معادل انتشار سالانه مالت است.
سومین منبع بزرگ انتشار CO2، سوخت مصرفی در طول عملیاتهای جنگی و پشتیبانی در دو هفتهی نخست جنگ بود که در مجموع حدود ۵۸۳هزار تن گاز گلخانهای را شامل میشد؛ این میزان قابل مقایسه با انتشار سالانه گرینلند است.
براساس تحلیل انجامشده، آمریکا و اسرائیل بین ۲۸ فوریه تا ۱۴ مارس با استفاده از جتهای جنگنده و بمبافکن به بیش از ۶۰۰۰ هدف در ایران حمله کردند. این میزان حملات معادل حدود ۲۵۰۰ پرواز سه ساعته است که همراه با حمل و نقل نیروها و سایر فعالیتهای پشتیبانی، احتمالاً به مصرف ۱۵۰ تا ۲۷۰ میلیون لیتر سوخت منجر شده است.
در دو هفتهی نخست درگیری، هر یک از طرفین تجهیزات نظامی متعدد از قبیل تلفات جنگندهها، هواپیماهای پشتیبانی، کشتیها و پرتابگرهای موشک را از دست دادند. این تجهیزات احتمالاً از طریق تولید مجدد جایگزین خواهند شد و چهارمین منبع بزرگ انتشار CO2 در تحلیل حاضر را تشکیل میدهند که در مجموع شامل ۱۹۰ هزار تن گاز گلخانهای میشود که تقریباً معادل انتشارات سالانه تونگا است.
حمله پهپادی ایران در ۱۱ مارس به آتشسوزی و دود در تاسیسات ذخیره نفت صلاله در عمان منجر شد.
در نهایت، پژوهشگران تخمین زدند که آمریکا و اسرائیل در ۱۴ روز نخست جنگ ۹۰۰۰ فروند موشک پرتاب کردهاند. ایران نیز احتمالاً در همین مدت هزار فروند موشک و حدود دوهزار پهپاد پرتاب کرده است. مشابه هواپیماها، کشتیها و پرتابگرهای موشک، طرفهای درگیر احتمالاً این زرادخانه را دوباره تجهیز خواهند کرد که شامل موشکهای رهگیر نیز میشود. بر اساس تحلیل انجامشده، انتشار CO2 نهفته در تولید این تجهیزات به حدود ۶۱هزار تن میرسد که معادل انتشار سالانه یک کارخانه سیمان کوچک است.
برگترین سهم انتشار گازهای گلخانهای ناشی از درگیری، مربوط به تخریب زیرساختهای مسکونی، آموزشی و تجاری بوده است
اکنون جنگ وارد هفته چهارم خود شده است؛ بدین معنی که گازهای گلخانهای بسیار بیشتری نسبت به آنچه در این تحلیل نشان داده شده، بهطور مستقیم و غیرمستقیم در نتیجه جنگ منتشر شدهاند.
فرد اوتو-لاربی، یکی از نویسندگان تحلیل و پژوهشگر دانشگاه لنکستر در بریتانیا و دانشگاه انرژی و منابع طبیعی غنا، به گاردین گفت: «با پیشرفت درگیری، بهویژه با توجه به سرعت هدف قرار گرفتن تاسیسات نفتی با نرخی نگرانکننده، انتظار داریم انتشار گازها به سرعت افزایش یابد.» او افزود: «هزینه واقعی این مسئله را هیچکس نمیداند و به همین دلیل است که مطالعاتی مانند این بسیار حیاتی هستند.»
پژوهشگران در تحلیل خود نوشتند که اگر کشورهای بیشتری به جنگ بپیوندند، میتوانند انتشار گازها را بهطور قابل توجهی افزایش دهند.
به نظر میرسد این درگیری، اثرات بلندمدتتری روی آب و هوا خواهد داشت که حتی از خود جنگ هم بیشتر است. دلیلش هم این است که کشورها برای جبران کمبود سوخت و کود دراثر مشکلات ایجاد شده در منطقهی تنگه هرمز، احتمالاً سراغ تولید بیشتر سوختهای فسیلی میروند تا امنیت انرژیشان را حفظ کنند.
این گزارش خبری با صرف زمان و هزینه فراوان و درحالی تهیه شده که دسترسی به اینترنت بینالملل در کل کشور همچنان با محدودیت مواجه است.