داستان برند ASML؛ شرکت کوچکی که با فناوری‌اش، دنیا را می‌چرخاند

اگر از شما بپرسند قلب اقتصاد دیجیتال دنیا کجا است، احتمالاً انگشت خود را به سمت سیلیکون ولی بگیرید که شرکت‌های مطرحی چون اپل، گوگل و متا در آنجا قرار دارند. یا شاید به اطراف سیاتل اشاره کنید که آمازون و مایکروسافت در آنجا مستقر هستند. به احتمال خیلی کم هم ممکن است از شنژن، هاب تکنولوژی چین یاد کنید. اما بعید می‌دانم کسی از شهر کوچک فلدهوفن در جنوب غربی هلند نام ببرد.

بااین‌حال، اگر به این گوشه‌ی به‌ظاهر کسل‌کننده از دنیا نگاه دقیق‌تری بیندازید، متوجه خواهید شد قلب اقتصاد دیجیتال دنیا دقیقاً همین‌جا است؛ چراکه شرکت ASML، تنها تولید‌کننده‌ی دستگاه‌های EUV برای ساخت پیشرفته‌ترین تراشه‌ها در این شهر واقع است.

فناوری EUV گران‌قیمت‌ترین و دقیق‌ترین روش ساخت ریزتراشه‌های پیشرفته است که در مراکز داده، توسعه‌ی هوش مصنوعی و جدیدترین آیفون‌ها به کار می‌رود. در عین حال، به‌گفته‌ی پیتر ونیک، مدیرعامل ASML، این شرکت بیش از چهار دهه در حال کاهش قیمت تراشه‌ است و این کار را «تا چند دهه‌ی دیگر ادامه خواهد داد.»

اگر قبول داشته باشید که پاشنه‌ی دنیا روی تراشه می‌چرخد، آن‌وقت اصلی‌ترین رکن این صنعت چند تریلیون دلاری، شرکت ASML است که نظام سرمایه‌داری مدرن نمی‌تواند بدون آن زیاد دوام بیاورد؛ اما چه شد که این شرکت کوچک هلندی به چنین موقعیت بزرگی رسید؟

ساده‌ترین جواب این است که این شرکت ۴۲ ساله با بیش از ۳۱ هزار کارمند، تنها شرکت دنیا است که قادر به تولید دستگاه‌های بی‌نهایت پیچیده‌ی EUV است که برای ساخت پیشرفته‌ترین تراشه‌‌ها مورد نیاز است.

EUV مخفف «Extreme Ultraviolet» به معنی تابش فرابنفش فرین با طول موج فوق‌العاده کوتاهی از نور (۱۳٫۵ نانومتر) است که شرکت ASML آن را در مقادیر زیادی برای چاپ طرح‌های کوچک و پیچیده روی ریزتراشه‌ها تولید می‌کند. درواقع، هرچه طول‌ موج نور در فرایند لیتوگرافی کوتاهتر باشد، ترانزیستورهای بیشتری را می‌توان در هر قطعه از سیلیکون جای داد و هرچه ترانزیستورهای بیشتری در تراشه قرار بگیرند، آن تراشه قدرتمندتر و کارآمدتر خواهد بود. برای مثال، تراشه A18 Pro آیفون ۱۷ پرو که توسط TSMC و به کمک دستگاه لیتوگرافی EUV ساخته شده، حاوی حدود ۲۵ میلیارد ترانزیستور است.

هوشیار ذوالفقارنسب

مهندسی بی‌نهایت؛ دستگاه تراشه‌سازی فوق‌پیشرفته EUV

مطالعه '20

منبع نور EUV از پلاسمای حاصل از قلع ذوب‌شده تأمین و سپس از آینه‌های منحصربه‌فردی که مسطح‌ترین آینه‌های جهان هستند، روی سطح ویفر سیلیکونی آغشته به مواد شیمیایی حساس به نور موسوم به «لاک نوری» بازتاب می‌شوند تا در‌ آنجا طرح‌های کوچک و دقیقی را چاپ کنند که تعیین می‌کند هر تراشه چه کاری انجام خواهد داد. این فرایند که باعث شکل‌گیری ترانزیستورها می‌شود، به لیتوگرافی معروف است و دستگاه‌هایی که فرایند لیتوگرافی را انجام می‌دهند، دستگاه‌ لیتوگرافی EUV نامیده می‌شوند.

در بیشتر موارد، سازندگان تراشه از فرایند فرابنفش عمیق (DUV) استفاده می‌کنند که کم‌هزینه‌تر است و برای تولید تراشه‌هایی در اندازه‌های بزرگ‌تر به کار می‌رود. ASML در سال ۲۰۲۰، ۵٫۶ میلیارد دلار دستگاه DUV و ۴٫۴ میلیارد دلار دستگاه EUV به مشتریان خود فروخت.

اما چرا هیچ شرکت دیگری نتوانسته است در ساخت دستگاه‌های EUV به پای ASML برسد؟ جواب در دو کلمه خلاصه می‌شود: آینه‌ها و لیزرها.

ساخت این دو جز از دستگاه‌ EUV به‌حدی دشوار، پرهزینه و وقت‌گیر است که هر شرکت دیگری که بخواهد تازه الان به این حوزه وارد شود، فقط وقت و سرمایه‌‌ی خود را هدر داده است. آینه‌های به کار رفته در این دستگاه‌ها که توسط شرکت آلمانی زایس (Zeiss) با همکاری ASML ساخته می‌شوند، تخت‌ترین سازه‌هایی هستند که بشر تا‌به‌حال ساخته است. این آینه‌ها مهندسی شگفت‌انگیزی را به نمایش می‌گذارند و در مقایسه با آینه‌های معمولی، نسبتاً بازتابنده هستند؛ این موضوع از اهمیت بسیاری برخوردار است، چراکه تراشه‌سازان نمی‌خواهند فوتون‌ها پیش از آنکه پرتوهای نور با سطح ویفرها تماس پیدا کنند، از دست بروند.

پویش پورمحمد

بدون این محصول آلمانی، اینترنت، اپل و انویدیا تعطیل می‌شوند

مطالعه '13

اما دشوارترین قسمت ساخت دستگاه‌های EUV، منبع نور آن‌ها است که در گذر سال‌ها دستخوش تغییرات بزرگی شده است. در دهه‌‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی، تراشه‌سازان از لامپ‌های معمولی استفاده می‌کردند که توانایی تابش پرانرژی فرابنفش را ندارند و به‌سختی می‌توان از آن‌‌ها توان یا فوتون کافی بازتاب کرد؛ اما منبع نور مورد استفاده در دستگاه‌های EUV از پلاسمایی با دمای ۲۲۲٬۲۰۴ درجه سانتی‌گراد تأمین می‌شود که فوتون‌هایی از نور فرابنفش فرین ساطع می‌کند که دقیق‌ترین نوع لیزر برای چاپ طرح روی ویفرهای سیلیکونی هستند. جالب است بدانید تکمیل این فرایند ۳۰ سال طول کشیده است.

به‌طور کلی، دستگاه‌های لیتوگرافی ASML از چندین ماژول متشکل از صدها هزار قطعه تشکیل شده‌اند که توسط ۸۰۰ تأمین‌کننده در کشورهای مختلف به دست این شرکت هلندی می‌رسند. هر ماژول در یکی از ۶۰ کارخانه ASML در سراسر جهان ساخته شده و سپس برای مونتاژ به شهر فلدهوفن ارسال می‌شود. پس از آزمایش هر دستگاه مونتاژ شده، این ماژول‌ها دوباره برای ارسال به مشتری از هم جدا می‌شوند. فرایند ارسال این قطعات نیز کار به‌شدت چالش‌برانگیزی است و تازه بعد از آن، باید به کارکنان آموزش داد چطور این قطعات را سرهم‌بندی و این دستگاه بی‌نهایت پیچیده را راه‌اندازی کنند. حمل و نقل این قطعات که مجموع وزنشان به ۱۸۰ تن می‌رسد، به ۲۰ کامیون و سه هواپیمای بوئینگ 747 نیاز دارد.

درواقع، ASML حدود ۵ هزار تأمین‌کننده در سراسر دنیا دارد. لنزهای دستگاه‌ EUV را شرکت آلمانی کارل زایس تولید می‌کند. بازوهای رباتیکی که ویفرها را درون دستگاه قرار می‌دهند توسط شرکت هلندی VDL ساخته می‌شوند. منبع نور نیز از شرکت آمریکایی Cymer تأمین می‌شود که ASML آن را در سال ۲۰۱۳ تصاحب کرد. فعالیت ASML آنقدر اهمیت دارد که تراشه‌سازان مطرح دنیا چون اینتل، سامسونگ و TSMC نیز در طول سال‌ها هزینه‌ی تحقیق و توسعه تکنولوژی EUV را فراهم کرده‌اند.

اول مه ۱۹۸۴، روزی که فریتس ون هوت به‌عنوان عضو جدید شرکت «لیتوگرافی مواد نیمه‌هادی پیشرفته» (ASML) سر کار حاضر شد، متوجه شد هیچ‌کس در جریان استخدام او قرار نگرفته است. این شرکت به‌تازگی با سرمایه‌گذاری مشترک فیلیپس و شرکت صنایع نیم‌رسانای هلندی به‌نام ASM International تأسیس شده بود. ون هوت که حالا مدیر ارشد استراتژی ASML است، درباره‌ی آن روز می‌گوید:‌ «همکارانم از من می‌پرسیدند که آیا داوطلبانه به این شرکت آمده‌ام یا اینکه فیلیپس من را اینجا فرستاده بود. آن روزها بسیاری از کارکنان ASML می‌‌خواستند از این شرکت جدا شده و جای دیگری مشغول به کار شوند.»

البته جای تعجب نیست؛ چراکه ۴۵ کارمند اول این شرکت در سالن درازی با سقفی که چکه می‌کرد، مستقر شده بودند و اکثر ۲۰۰ نفری که در عرض یک‌سال به پرسنل این شرکت اضافه شدند، در کانکس‌های موقتی کار می‌کردند. یوس بنشهوپ، مدیر ارشد فناوری ASML درباره‌ی دردسرهای آن‌روزها می‌گوید که اولین‌ محصولات این شرکت به‌محض عرضه، قدیمی شده بودند و شرکت به سختی می‌توانست مشتری پیدا کند. تنها دلیل سر پا ماندنش هم کمک‌های مالی دولت هلند، اتحادیه اروپا و فیلیپس بود که خودش نیز آن روزها با مشکلات مالی زیادی دست‌وپنجه نرم می‌کرد.

اولین تراشه‌ها در سال ۱۹۵۹، یعنی ۲۵ سال پیش از تأسیس ASML ساخته شدند و فرایند لیتوگرافی نوری که در همان سال از دل آزمایشگاه نظامی آمریکا متولد و ثبت اختراع شد، نقش مهمی در ساخت ‌آن‌ها ایفا کرد.

ازآنجاکه این فرایند به نور مرتبط بود، شرکت‌هایی چون کانن و نیکون نیز تصمیم به ساخت دستگاه‌های لیتوگرافی گرفتند. شرکت هلندی فیلیپس نیز تراشه‌ساز بود و با توجه به خط تکنولوژی نوری خود، تصمیم گرفت وارد این رقابت شود.

آن‌روزها، لیتوگرافی نوری به دقت امروزی نبود و به گفته‌ی کریستوف فوکته، معاون اجرایی EUV در شرکت ASML، این دستگا‌ه‌ها چیزی شبیه پروژکتور بودند و کوتاه‌ترین طول موج ساطع‌شده از پلاسمای جیوه‌ای آن‌ها ۴۳۶ نانومتر بود. دست‌کم ده شرکت دیگر، از جمله کانن و نیکون، در کنار ASML از این دستگاه‌ها می‌ساختند و برای شرکت نوپای هلندی، رقابت به‌شدت نفس‌گیر بود. به گفته ون هوت، «ما چیزی در مورد رقبا یا مشتریانمان نمی‌دانستیم. فیلیپس در اواخر دهه ۱۹۸۰ با آشفتگی بزرگی دست به گریبان بود و ما در آستانه ورشکستگی قرار داشتیم.»

تا سال ۱۹۸۸، ASML پنج دفتر در آمریکا و ۸۴ کارمند به همراه یک دفتر جدید در فلدهوون داشت که درنهایت به دفتر مرکزی این شرکت تبدیل شد؛ درحالی‌که برخلاف رقبا، از داشتن کارخانه‌ای برای تولید قطعات مورد نیاز دستگاه‌های لیتوگرافی محروم بود. درنهایت اما همین ناتوانی به نفع این شرکت تمام شد؛ چون باعث شد از همان روزهای اول برای تأمین قطعات موردنیاز خود با شبکه‌ی بزرگی از تأمین‌کننده‌ها در سراسر دنیا ارتباط برقرار کند؛ تعداد این شرکت‌ها اکنون به بیش از ۵۰۰۰ می‌رسد.

سال ۱۹۹۵ بود که ASML سرانجام به شرکت سهامی عام تبدیل شد و فیلیپس تمام سهام خود را در این شرکت فروخت. کمی بعد، ASML تمام آینده‌ی خود را روی توسعه لیتوگرافی EUV شرط‌بندی کرد و قید توسعه‌ی فناوری‌های دیگر را زد.

درحالی‌که سازندگان مطرح تراشه برای استفاده از EUVهای این شرکت هلندی برای سال ۲۰۰۷ برنامه‌ریزی کرده بودند، هم آن‌ها و هم سهام‌داران ASML بارها ناامید شدند، چون این شرکت متوجه شد کار با نور EUV به‌شدت دشوار و رفع مشکلات آن فرایندی بسیار وقت‌گیر است.

درنهایت، نمونه‌‌ی اولیه این دستگاه‌ها برای آزمایش در سال ۲۰۰۶ به مؤسسه تحقیقاتی IMEC بلژیک فرستاده شد؛ اما مشتریان تجاری تا سال ۲۰۱۸ موفق به استفاده از این تکنولوژی نشدند.

تا اوایل دهه‌ی ۲۰۰۰، تنها رقبای باقی‌مانده در حوزه‌ی ساخت دستگاه‌های لیتوگرافی کانن و نیکون بودند و آن‌ها نیز به گفته ون هوت، حرف زیادی برای گفتن نداشتند و دستگاه‌های ASML «به‌مراتب سریع‌تر بودند.»

با فراگیر شدن اینترنت و ورود دستگاه‌های مصرفی جدید از جمله دوربین‌های دیجیتال، فلش مموری و پخش‌کننده‌های MP3 به بازار که همگی به تراشه نیاز داشتند، ASML تصمیم گرفت دست به ریسک بزرگی بزند و به جای آنکه روی تحقیق و توسعه چندین تکنولوژی مرتبط با لیتوگرافی نوری کار کند، تمام تمرکز و بودجه‌اش را روی توسعه EUV بگذارد.

تا چند وقت، این تصمیم چندان هوشمندانه به‌نظر نمی‌رسید. پیشرفت در توسعه فناوری EUV به‌کندی صورت می‌گرفت و با چالش‌هایش زیادی رو‌به‌رو بود. درواقع، چیرگی ASML بر صنعت تراشه پدیده‌ی نسبتاً جدیدی است؛‌ چراکه تا یک دهه پیش، توانایی این شرکت به ادامه تحقیق و توسعه EUV به سرمایه‌گذاری مشتریان خود از جمله اینتل، سامسونگ و TSMC بستگی داشت.

پیتر ونیک، مدیرعامل ASML که سال ۱۹۹۹ به این شرکت ملحق شد، در این رابطه گفت:

ما پولش را نداشتیم. برای همین رفتیم برای خودمان شرکایی پیدا کنیم و همین کار اساس راه‌اندازی ASML شد. کمبود منابع مالی مجبورمان کرد هم سیستم جدیدی را طراحی کنیم و هم شرکت‌های دیگر را در این سیستم ادغام کنیم.

ای‌اس‌ام‌ال در طول ۱۵ سال گذشته (از سال ۲۰۱۰ تا اواخر ۲۰۲۵) بیش از ۲۰۰ دستگاه EUV به مشتریان خود فروخته است که میانگین قیمت هر یک، حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون دلار تخمین زده می‌شود. قیمت این دستگاه‌ها به حدی گران است که اکثر شرکت‌ها از پس تولید یا حتی خرید آن‌ها برنمی‌آیند و در چند سال اخیر، رقبای زیادی را از بازار تراشه‌های پیشرفته حذف کرده است؛ از جمله شرکت گلوبال فاندریز که چند سال پیش تصمیم گرفت به‌خاطر هزینه‌های بالا، کار روی تراشه‌های پیشرفته را متوقف کند.

شرکت TSMC همچنان با قاطعیت در صدر فهرست قرار دارد و سهم بازار قابل‌توجهی (حدود ۵۵درصد) از تولید تراشه‌های پیشرفته EUV را به خود اختصاص داده است. این شرکت تایوانی اولین تراشه‌سازی بود که توانست در سال ۲۰۱۹ با فناوری EUV، تراشه در حجم بالا تولید کند و با سرمایه‌گذاری‌های عظیم و نوآوری مستمر، فاصله‌ی خود را با رقبا حفظ کرده است.

سامسونگ نیز به‌عنوان رقیب اصلی TSMC، پیشرفت‌های چشمگیری داشته و توانسته است سهم بازار خود را به حدود ۲۰درصد افزایش دهد. آن‌ها در سال ۲۰۲۵ موفق شدند گره‌ی ساخت تراشه‌های خود را به ۲ نانومتر برسانند و فاصله‌ی کمی با TSMC دارند.

اینتل نیز با سرمایه‌گذاری‌های کلان در توسعه‌ی فناوری EUV و احداث کارخانه‌های جدید، تلاش می‌کند تا جایگاه خود را تقویت کند و سهم بازار حدود ۱۰درصد را به خود اختصاص داده است. دو شرکت مایکرون و SK Hynix نیز به‌عنوان تولیدکنندگان حافظه، نقش مهمی در اکوسیستم تراشه‌های EUV ایفا می‌کنند و هر کدام حدود ۵درصد از کل فروش ASML را به خود اختصاص می‌دهند.

درواقع می‌توان گفت سه تولیدکننده‌ی تراشه پیشرو در جهان، یعنی TSMC، اینتل و سامسونگ به همان‌ اندازه به دستگاه‌های لیتوگرافی ASML وابسته‌اند که کل صنعت تکنولوژی به تراشه‌های آن‌ها. عملکرد ASML نیز نشان‌دهنده‌ی افزایش این وابستگی است.

اگرچه دستگاه‌های EUV همچنان بخش کوچکی از کل دستگاه‌های لیتوگرافی فروخته‌شده توسط ASML را تشکیل می‌دهند، اما سهم درآمدی آن‌ها بسیار قابل‌توجه است. در سال ۲۰۱۹، این دستگاه‌ها تنها ۲۶ واحد از کل فروش ASML بودند، اما یک‌سوم از درآمد آن سال را به خود اختصاص دادند. با افزایش تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته و روی آوردن بیشتر تراشه‌سازان به فناوری EUV، سهم درآمدی این دستگاه‌ها به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۶، بیش از ۷۵درصد از کل درآمد ASML حاصل از فروش دستگاه‌های EUV برآورد شده است.

ازآنجاکه نه کانن و نه نیکون به‌دنبال دستیابی به فناوری EUV نیستند، سرمایه‌گذاران به این نتیجه رسیده‌اند که ASML تا مدت‌ها از انحصار خود در صنعت تراشه‌سازی بهره خواهد برد. از سال ۲۰۱۰ تاکنون، ارزش بازار این شرکت به‌طور چشمگیری افزایش یافته و در سال ۲۰۲۶ به حدود ۶۵۰ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که بسیار فراتر از ارزش شرکت‌های بزرگی مانند ایرباس یا بِ‌اِم‌وِ است.

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که تقاضا برای تراشه‌های پیشرفته همچنان افزایش خواهد یافت و ASML نیز با توجه به موقعیت انحصاری خود، می‌تواند در سال‌های آینده رشد قابل‌توجهی را تجربه کند. این شرکت هدف‌گذاری کرده است تا پایان دهه ۲۰۳۰، رشد متوسط سالانه‌ی درآمد خود را در حدود ۱۰-۱۵درصد حفظ کند.

اگرچه ارزش سهام ASML همراه با سایر شرکت‌ها در شرایط مختلف اقتصادی و چالش‌های جهانی اندکی افت داشته است، چشم‌انداز رشد این شرکت در بلندمدت به درخشندگی دیوارهای سفید اتاق‌هایی است که دستگاه‌های EUV در آنجا متولد می‌شوند.

زمانی که ASML تصمیم گرفت تمام بودجه و وقت خود را صرف تحقیق درباره‌ی فناوری EUV کند و قید سایر تکنولوژی‌های احتمالی را بزند، هیچ‌یک از شرکت‌های آمریکایی آن زمان حاضر به ورود به این حوزه‌ی پرهزینه و پرریسک نشدند.

ریسک بزرگی که ASML انجام داد تا حالا به یکه‌تاز حوزه‌ی تجهیزات پیشرفته‌ی ساخت تراشه تبدیل شود، یادآور ریسک شرکت تایوانی TSMC برای پذیرش مدل فاندری است. پیش از تبدیل‌شدن این شرکت تایوانی به غول دنیای تراشه، هیچ‌یک از شرکت‌های نیمه‌هادی به پذیرش مدل فاندری تمایلی نداشتند؛‌ چراکه ورود به این حوزه ریسک بزرگی به‌شمار می‌رفت و اعتقاد بر این بود که سود تراشه‌های کامپیوتری از طراحی و فروش آن‌ها به‌دست می‌آید، نه از ساخت آن‌ها.

هم ASML و هم TSMC نشان دادند برای بهترین شدن باید در زمان درست، دست به ریسک بزرگی زد و حالا هر دو به جایی رسیده‌اند که هیچ شرکت دیگری به این زودی‌ها به گرد پای آن‌ها نخواهد رسید.

ای‌اس‌ام‌ال حالا به‌اندازه‌ی شرکت TSMC برای کل اکوسیستم نیمه‌هادی دنیا بی‌نهایت حیاتی است. تولید هر تراشه پیشرفته از ۵ نانومتر به بعد تا مدت‌ها به تجهیزات ASML وابسته خواهد بود. تحلیلگران معتقدند حدود یک دهه و میلیاردها دلار هزینه لازم است تا شرکت دیگری بتواند در این حوزه با ASML وارد رقابت شود. هم به دلیل تکنولوژی اختصاصی ASML و هم به خاطر قراردادهای پیچیده و انحصاری که این شرکت با صدها تأمین‌کننده بسته است.

یکی از روش‌هایی که ASML برای محافظت از کسب‌وکار خود دربرابر ریسک‌های زنجیره تأمین به کار بسته، تصاحب برخی از تأمین‌کننده‌هایش بوده است؛ از جمله شرکت Cymer در سن دیگو که منبع نور دستگاه‌های EUV را تأمین می‌کند.

البته فناوری EUV دیگر در ابتدای راه نیست و شرکت‌ها به‌طور فزاینده‌ای از این دستگاه‌ها برای تولید تراشه‌های پیشرفته استفاده می‌کنند. تا پایان سال ۲۰۲۶، میلیاردها تراشه با استفاده از این فناوری تولید شده است. اکثر مشتریان کلیدی ASML، مانند TSMC و سامسونگ، اکنون به طور جدی روی EUV تکیه کرده‌اند. اینتل نیز طبق قرارداد انحصاری خود، دستگاه‌های High NA EUV را دریافت کرده و از آن‌ها برای چاپ طرح‌های پیچیده‌تر روی سیلیکون بهره می‌برد که گامی مهم در رقابت با سایر تراشه‌سازان محسوب می‌شود.

البته این روزها تعداد ترانزیستورها به‌لطف دستگاه‌های EUV و پیشتازی TSMC به چند ده میلیارد رسیده است؛ اما اگر زمانی پیشرفت تکنولوژی از پایبندی به قانون مور بازماند، جای نگرانی نیست. خود ASML نیز فکر نمی‌کند سرعت پیشرفتی که برپایه‌ی دستگاه‌هایش شروع شده قرار است به این زودی‌ها کاهش یابد. مارتین ون دن برینک،‌ مدیر ارشد فناوری ASML می‌گوید: «من دوست ندارم درباره‌ی پایان قانون مور صحبت کنم. درعوض، دوست دارم درباره‌ی توهم قانون مور حرف بزنم.»

غزاله لواسانی

میراث قانون مور؛‌ چرا تکنولوژی دیگر ارزان نمی‌شود؟

مطالعه '14

به گفته ون دن برینک، مقاله‌ی مور که در سال ۱۹۶۵ منتشر شد، درواقع بیشتر روی پیشرفت نوآوری تمرکز داشت تا کوچک شدن قطعات روی تراشه‌ها. درحالی‌که او انتظار دارد دستگاه‌های High NA EUV تا ده سال آینده صنعت تراشه را در مسیر پیشرفت کنونی و پایبند به قانون مور نگه دارند، او بر این باور است که در آینده، کوچک کردن قطعات تراشه به کمک لیتوگرافی کم‌اهمیت‌تر خواهد شد.

ون دن برینک می‌گوید اگر به جایی برسیم که دیگر تراشه‌ها نتوانند از آنچه هستند، سریع‌تر شوند، آن‌وقت پیشرفت در جای دیگری صورت می‌گیرد؛ مثلاً تراشه‌ها ارزان‌تر می‌شوند یا کاربرد آن‌ها بیشتر می‌شود.

درحالی‌که ASML همچنان با چالش‌های جدید روبروست، اما توانسته است جایگاه خود را به‌عنوان رهبر بی‌چون‌و‌چرای صنعت نیمه‌هادی تثبیت کند. این شرکت نه‌تنها آینده‌ی فناوری تراشه را رقم می‌زد، بلکه نقش مهمی در توسعه‌ی اقتصاد جهانی ایفا می‌کند.