زایمان برای بسیاری از نخستی‌ها حتی از انسان نیز سخت‌تر است

زایمان برای انسان‌ها می‌تواند به‌شدت دشوار باشد، اما اکنون تحلیلی جامع نشان می‌دهد که وضعیت در برخی از نخستی‌های دیگر شاید حتی پیچیده‌تر هم باشد. نخستی‌ها یا نخستی‌سانان، راسته‌ای از پستانداران هستند که تمام میمون‌ها، میمون‌های انسان‌نما و انسان را شامل می‌شود.

پژوهشگران در مطالعه جدید نتیجه گرفته‌اند که در بسیاری از گونه‌های نخستی‌سان، نوزادانی با سر بزرگ باید از لگن‌هایی بیش‌از‌حد تنگ عبور کنند. به‌نظر می‌رسد این مشکل شاید از همان اولین جانورانی آغاز شده باشد که بیش از ۵۰ میلیون سال پیش زندگی می‌کردند.

به‌گزارش نیوساینتیست، برای دهه‌ها این فرض وجود داشت که فرایند تکامل، انسان‌ها را با دشواری‌هایی منحصربه‌فرد در زایمان روبه‌رو کرده است. براساس دیدگاه رایج، دردسر از زمانی آغاز شد که نیاکان ما برای نخستین‌بار روی دو پا راه رفتند و همین امر، داشتن لگن باریک‌تر را ضروری کرد. چند میلیون سال بعد، مغز انسان‌تباران بزرگ‌تر و جمجمه‌ی نوزادان نیز حجیم‌تر شد، اما لگن دیگر نتوانست به اندازه‌ی کافی گسترش یابد تا زایمان آسان‌تر شود.

در مقابل، تصور می‌شد دیگر نخستی‌ها وضع حمل راحت‌تری دارند؛ تا حد زیادی هم این برداشت از پژوهش اثرگذاری می‌آمد که آدولف شولتس، انسان‌شناس سوئیسی در دهه ۱۹۴۰ منتشر کرد. شولتس مجموعه‌ای از گونه‌های نخستی‌ها را بررسی کرد و نتیجه گرفت که در بیشتر آن‌ها، جمجمه‌ی نوزاد می‌تواند به‌راحتی از لگن ماده عبور کند. اما نیکول تورس‌تامایو از کالج دانشگاهی لندن، می‌گوید تحلیل شولتس یک ایراد اساسی داشت: «شولتس روش‌هایی را برای آزمایش به کار می‌برد که در اصل برای لگن انسان توسعه یافته بودند و نتایج را به همه‌ی نخستی‌ها تعمیم می‌داد.»

اما واقعیت چنین نیست. لگن انسان شکلی بسیار غیرمعمول دارد و وقتی نقاط شاخص لگن انسان روی لگن دیگر نخستی‌ها نگاشت می‌شوند، معمولا صفحه‌ی مایل را کمی بالاتر از کانال زایمان تعریف می‌کنند. این صفحه، اندازه‌ی کانال زایمان را بیش‌از‌حد واقعی برآورد می‌کند؛ زیرا در عمل برشی مایل و بیضی‌شکل از میان استوانه‌ای است که کانال زایمان را نشان می‌دهد.

تورس‌تامایو و همکارانش در پژوهش خود شکل کانال زایمان را در ۲۹ گونه نخستی بازبینی و هم‌زمان، داده‌هایی درباره‌ی اندازه و شکل جمجمه‌ی نوزاد در هر گونه را نیز بررسی کردند. نتیجه این بود که در چندین نخستی، لگن ظاهرا برای زایمان بیش‌از‌حد باریک است. نخستی‌های کوچک، از جمله گالاگوها (Galagidae) و تامارین‌ها (Saguinus) شدیدترین ناسازگاری را نشان می‌دهند. در این جانوران، جمجمه‌ی نوزاد تقریبا دو برابر اندازه‌ی کانال زایمان است.

لیا بتی، عضو گروه پژوهشی، می‌گوید: «انتظار نداشتم در تعداد زیاد از نخستی‌ها این ناهماهنگی‌ را بیابیم.» او می‌افزاید دشواری زایمان شاید حتی ویژگی خاص نیاکان نخستی‌ها بوده باشد؛ به‌ویژه با توجه به اینکه نخستی‌های اولیه کوچک بودند.

نیکول وب، از دانشگاه زوریخ در سوئیس، می‌گوید گستردگی نمونه‌های مطالعه بسیار جالب است: «گونه‌ها کارهای بسیار متفاوتی انجام می‌دهند، در زیستگاه‌های متفاوتی زندگی می‌کنند و واقعا هم از نظر کالبدشناختی بسیار متنوع‌اند.»

اما گونه‌های مختلف نخستی‌ها، راه‌حل‌های خاص خود را برای این مشکل دارند. برای نمونه، گالاگوها و تامارین‌ها مفاصل لگن خود را به‌طور موقت از هم باز می‌کنند تا اندازه‌ی کانال زایمان را دو برابر کنند. بتی می‌گوید انسان‌ها نمی‌توانند چنین کاری انجام دهند؛‌ زیرا برای گونه‌ای بزرگ و دوپا، این کار راه رفتن را به‌طرز تحمل‌ناپذیری دردناک می‌کند.

همچنین، تورس‌تامایو، بتی و همکارانشان دریافتند که دشواری زایمان در میمون‌های بی‌دم بزرگ بسیار کمتر رخ می‌دهد؛ شاید چون این جانوران از نخستی‌های کوچک درخت‌زی، به‌مراتب بزرگ‌ترند. بتی می‌گوید انسان‌ها هنوز هم در دشواری زایمان منحصربه‌فردند؛ زیرا ما تنها نخستی بزرگی هستیم که مشکل مذکور را داریم.

با‌این‌حال، وب در این‌باره چندان مطمئن نیست. پژوهشی منتشرشده توسط تیم او و همکارانش در سال ۲۰۲۴، نتیجه گرفت که حتی شامپانزه‌ها هم نسبت ناخوشایند و بسیار نزدیکی میان اندازه‌ی کانال زایمان و جمجمه‌ی نوزاد دارند.

مطالعه در نشریه‌ی نیچر منتشر شده است.