تله مرگبار عنکبوتی تازه کشف‌شده، مورچه‌ها را مثل منجنیق پرتاب می‌کند

طبیعت بار دیگر یکی از شگفت‌انگیزترین روش‌های شکار خود را آشکار کرده است. پژوهشگران در جنگل‌های بارانی ایالت کوئینزلند استرالیا گونه‌ای ناشناخته از عنکبوت را کشف کرده‌اند که تله‌ای مخروطی و پیچیده می‌سازد و با استفاده از آن، مورچه‌ها را با نیرویی خارق‌العاده به داخل تار اصلی خود پرتاب می‌کند. شتابی که در این فرآیند ایجاد می‌شود به اندازه‌ای زیاد است که اگر بر بدن انسان وارد می‌شد، می‌توانست مرگبار باشد.

ماجرا از سال ۲۰۲۲ آغاز شد، زمانی که گرگ اندرسون از مؤسسه تحقیقات پزشکی کیوآی‌ام‌آر برگهوفر در بریزبن، هنگام مطالعه حشرات در شمال دور کوئینزلند، شاهد صحنه‌ای عجیب شد. او دید که یک مورچه درختی سبز ناگهان از روی شاخه درخت به بالا پرتاب شد، گویی نیرویی نامرئی آن را به هوا فرستاده است. اما سرعت این اتفاق آن‌قدر زیاد بود که بدون دوربین‌های فوق‌سریع، تنها تصویری محو از این رویداد دیده می‌شد. تنها سرنخ موجود، تار مخروطی‌شکل غیرمعمولی بود که به نظر می‌رسید مسئول این پرتاب عجیب است.

یک سال بعد، آجای نارندرا و پراناو جوشی از دانشگاه مک‌کواری سیدنی تصمیم گرفتند این راز را بررسی کنند. آن‌ها ۱۰ روز را صرف مشاهده و فیلم‌برداری از عنکبوت‌های شب‌گرد کردند و برای ثبت این رویداد، از دوربین‌هایی با سرعت ۵۰۰۰ تا ۷۰۰۰ فریم در ثانیه استفاده کردند. نارندرا می‌گوید: «صادقانه بگویم، هیچ‌وقت برای فیلم‌برداری از حیوانات مجبور نشده بودم دوربین‌ها را روی چنین سرعت بالایی تنظیم کنم.»

عنکبوت‌های بالیستا روزها در زیر برگ‌ها پنهان می‌شوند و پس از فرارسیدن تاریکی، کار ساخت تله را آغاز می‌کنند. ساخت هر تله ممکن است تا چهار ساعت طول بکشد. در این مدت، عنکبوت بین ۱۵ تا ۶۰ رشته ابریشمی تحت کشش ایجاد می‌کند که به برگ متصل هستند و در مجموع ساختاری مخروطی‌شکل تشکیل می‌دهند. پس از تکمیل تله، عنکبوت به قسمت بالایی آن می‌رود و در انتظار رسیدن طعمه می‌نشیند.

تله فقط برای گرفتن گونه‌ای خاص طراحی شده است: مورچه درختی سبز. به گفته پژوهشگران، عنکبوت پس از ساخت تله احتمالاً ماده‌ای شیمیایی روی آن باقی می‌گذارد که باعث تحریک مورچه‌های درختی سبز می‌شود. مورچه‌ها با مشاهده یا حس‌کردن این ماده، به تله حمله می‌کنند و آن را با آرواره‌های خود گاز می‌گیرند. نکته جالب اینکه گونه‌های دیگر مورچه چنین واکنشی نشان نمی‌دهند.

آجای نارندرا معتقد است تار این عنکبوت بسیار چسبناک است و وقتی مورچه با آرواره‌هایش آن را می‌گیرد، دیگر نمی‌تواند به‌راحتی رهایش کند. او می‌گوید: «به نظر می‌رسد چسبندگی ابریشم بسیار زیاد باشد. آرواره‌های مورچه نمی‌توانند باز شوند و انگار به تله چسبیده‌اند.»

در حالی که مورچه تلاش می‌کند خود را آزاد کند، به طور ناخواسته نقطه مهار تله را آزاد می‌کند. در همین لحظه، رشته‌های کشیده‌شده ابریشم که مانند فنر انرژی ذخیره کرده‌اند، آزاد می‌شوند و مورچه را تقریباً ۳۰ سانتی‌متر به هوا پرتاب می‌کنند. در ادامه، طعمه مستقیماً به تار اصلی عنکبوت وارد و در آن گرفتار می‌شود.

به نوشته نیوساینتیست، اندازه‌گیری‌های پژوهشگران نشان می‌دهد این پرتاب با شتابی تا ۱۳۶۷ متر بر مجذور ثانیه یعنی حدود ۱۳۰ برابر شتاب گرانش زمین انجام می‌شود. چنین نیرویی برای بدن انسان بسیار خطرناک و حتی کشنده محسوب می‌شود، اما مورچه‌ها به دلیل جرم بسیار کم خود می‌توانند این شتاب فوق‌العاده را تحمل کنند.

مورچه‌های درختی سبز به صورت گروهی زندگی می‌کنند و به شدت تهاجمی هستند. اگر عنکبوت روی همان شاخه و در میان مسیر حرکت کلونی، طعمه را شکار کند، ممکن است ده‌ها یا صدها مورچه دیگر به سرعت به کمک همنوع خود بیایند و شکارچی را بکشند. به همین دلیل، سیستم منجنیقی عنکبوت طعمه را حدود ۳۰ سانتی‌متر بالاتر از مسیر حرکت مورچه‌ها پرتاب می‌کند و آن را در تار اصلی معلق نگه می‌دارد تا کلونی مورچه‌ها نتوانند به راحتی به آن دسترسی پیدا کند.

با وجود پیچیدگی تله، این روش برای عنکبوت بسیار سودمند است، زیرا مورچه‌های درختی سبز منبع غذایی فراوان و مطمئنی هستند. نارندرا می‌گوید: «هر وقت عنکبوت نیاز به غذا داشته باشد، کافی است بیرون بیاید، تله‌اش را بسازد و غذا خودش از راه می‌رسد.»

پژوهش در ژورنال Current Biology منتشر شده است.