فیلم کمیاب از حیات دریایی در شمالگان، یک ماهی را درحال شنا کردن به عقب نشان می‌دهد

مطالعه اعماق اقیانوس همواره برای دانشمندان با دشواری‌های زیادی همراه بوده است. با‌این‌حال، پیشرفت فناوری این امکان را فراهم کرده است که پژوهشگران با ترکیب ابزارهای مختلف، تصویری دقیق‌تر از این زیست‌بوم‌های ناشناخته به دست آورند.

در پژوهش جدیدی که در کف آبدره‌ای یخچالی در منطقه اینگلفیلد بردنینگ در گرینلند انجام شد، گروهی از پژوهشگران از ترکیب دوربین ویدئویی و هیدروفون استفاده کردند تا بتوانند هم‌زمان تصاویر و صداهای زیر آب را ثبت کنند. هیدروفون دستگاهی است که برای شنیدن و ثبت صداها در زیر آب طراحی شده و به دانشمندان امکان می‌دهد ارتباطات صوتی جانوران دریایی و صداهای محیطی را بررسی کنند.

سامانه ترکیبی به مدت یک هفته در منطقه فعال بود و فرصت مناسبی فراهم کرد تا وضعیت بستر دریا و موجودات ساکن در آن با دقت بیشتری بررسی شود. یکی از اهداف مهم این پروژه، بررسی نحوه تعامل نهنگ‌های ناروال (شبه‌نهنگ تک‌شاخ) با تجهیزات بود، زیرا در برخی مطالعات پیشین نگرانی‌هایی درباره تأثیر تجهیزات پژوهشی بر رفتار این جانوران مطرح شده بود.

برای کاهش هرگونه اثرگذاری بر محیط طبیعی، کل سامانه به گونه‌ای طراحی شد که تا حد امکان غیرتهاجمی باشد. برای نمونه، از نور قرمز برای روشنایی استفاده شد؛ زیرا بسیاری از جانوران دریایی نسبت به این طول موج حساسیت کمتری دارند و این نوع نور معمولاً موجب تغییر رفتار آن‌ها نمی‌شود. در پژوهش‌های قبلی مشاهده شده بود که استفاده از نورهای دیگر گاهی می‌تواند جانوران بزرگ‌تر دریایی را به سمت تجهیزات جذب کند و رفتار طبیعی آن‌ها را تغییر دهد.

به گزارش آی‌اف‌ال ساینس، یکم اوت ۲۰۲۵، سامانه از قایقی به درون آب رها و در عمق حدود ۲۶۰ متری آب در بستر دریا مستقر شد. انتخاب محل استقرار نیز تصادفی نبود؛ این نقطه از آبدره به دلیل احتمال بالاتر شنیده شدن صدای ناروال‌ها نسبت به سایر بخش‌ها انتخاب شده بود.

دوربین سامانه به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شده بود که در بازه‌های زمانی منظم کار کند: هر ۲۰ دقیقه یک‌بار، یک کلیپ ویدئویی ۱۰ دقیقه‌ای همراه با ضبط و سپس ۱۰ دقیقه وقفه ایجاد می‌شد. این روند که به مدت سه روز ادامه داشت، باعث کاهش مصرف انرژی و همچنین جلوگیری از ایجاد مزاحمت مداوم برای جانوران می‌شود.

در طول ثبت تصاویر، دوربین به سمت بالا قرار داده شده بود. این کار دو دلیل اصلی داشت: نخست اینکه از نشستن ذرات رسوبی روی لنز جلوگیری شود و دید دوربین کاهش نیابد، و دوم اینکه احتمال ثبت تصاویر از ناروال‌هایی که از لایه‌های بالاتر آب به سمت پایین یا نزدیک تجهیزات حرکت می‌کنند افزایش یابد.

در نهایت در ۹ اوت، سامانه از آب خارج شد. درطول این دوره، در مجموع ۲۲۳ فایل ویدئویی ثبت شد که مجموعه متنوعی از موجودات دریایی را نشان می‌داد؛ از جمله عروس‌های دریایی، کرم‌های پرتار، گونه‌های مختلف میگو و چند نوع ماهی.

پژوهشگران پیش‌بینی می‌کردند یکی از رایج‌ترین موجودات منطقه، میگوی اپوسوم باشد، اما برخلاف انتظار، این گونه تنها یک‌بار در تصاویر مشاهده شد. بیشتر موجودات ثبت‌شده به‌صورت انفرادی دیده شدند، هرچند در برخی موارد نیز آمفی‌پودها (دوجورپایان؛ سخت‌پوستان کوچک شبیه میگو) به‌صورت جفت در حال شنا بودند.

ناروال‌ها در تصاویر فقط یک بار دیده شدند، اما درعوض منبع اصلی صداهای زیستی در داده‌های صوتی بودند. این جانوران تقریباً در تمام روزهای آزمایش، به جز ۶ اوت، در فایل‌های صوتی ثبت شدند. علاوه بر صداهای زیستی، صداهای دیگری ازجمله صدای موتور قایق‌ها و همچنین صدای خرد شدن و حرکت یخ‌های کوه‌های یخی در سطح دریا نیز ضبط شد.

یکی از غیرمعمول‌ترین رویداهای ثبت‌شده مربوط به حلزون‌ماهی بود. این ماهی رفتاری غیرعادی از خود نشان داد: به جای شنا کردن معمول، به‌صورت معکوس و به‌ظاهر همراه با جریان آب به عقب حرکت می‌کرد. این ماهی پس از این حرکت، حدود ۱۶ ثانیه بدون حرکت باقی ماند، درحالی‌که دم آن جمع شده بود و سپس از محدوده دید دوربین خارج شد.این مشاهده به‌ویژه از این جهت مهم بود که حلزون‌ماهی‌ها ازجمله گونه‌های سازگار با شرایط بسیار سخت اعماق دریا هستند و رفتارهایشان می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره سازوکارهای زیستی در محیط‌های کم‌نور و پرفشار ارائه دهد.

اهمیت مطالعه جدید در آن است که نشان می‌دهد می‌توان بدون استفاده از روش‌های تهاجمی مانند تورهای کف‌روب یا تجهیزات جمع‌آوری مستقیم، تنها با استفاده از ابزارهای تصویربرداری و صوتی، اطلاعات دقیقی از جوامع زیستی اعماق دریا به دست آورد. این روش می‌تواند در آینده جایگزینی کم‌آسیب‌تر برای بررسی اکوسیستم‌های حساس دریایی باشد.

پژوهش در ژورنال PLOS One منتشر شده است.